آنها مىشود . و همچنين موارد عسر مماثلت و احتمال زيادتى در قصاص ، منتقل به ديه يا قصاص در ممكن و ارش در زيادتى مىشود . قصاص قبل از اندمال اظهر جواز قصاص طرف قبل از برء است ، و احوط و افضل صبر تا اندمال است و اقتصار بر قصاص طرف يا نفس بعد از سرايت يا ديهء آن است . و اظهر جواز قصاص است در عضوهاى متعدده قبل از برء و در صورتى كه علم به سرايت بعد از قصاص داشته باشد . و همچنين اخذ ديهء يك عضو يا متعدد در خطأ ، و به صلح در عمد ، قبل از برء يا سرايت ( هر قدر بشود ديهء آنها ) جائز است ؛ لكن احتياط غير متروك ، در اقتصار به مقدار ديهء نفس است ، و زائد بر آن را بعد از اندمال اخذ نمايد در صورت صلح بر ديه و عدم اختيار قصاص در طرف يا آن كه خطائى باشد و ديه ثابت بالاصل باشد ، و با سرايت ، بيش از آن چه گرفته مأخوذ ندارد و اگر مأخوذ داشته از مجموع جراحات مندمله و غير مندمله بيش از ديهء نفس ، ارجاع بدهد بعد از حصول سرايت ، به واسطهء دخول ديهء طرف در ديهء نفس در صورتى كه مقتضاى هر دو جنايت ، ديه باشد . 3 - كيفيت قصاص در جراحتها كيفيت قصاص در جراحتها ، دفع موجبات تغرير و موانع استيفاء مثل است ، به مثل حلق شعر در محل قصاص ، و ربط جانى و ضبط او و منع از حركت مانعه به مثل چوبى تا به واسطه اضطراب ، زيادتى يا كمى محقق نشود ، و اندازه گيرى محل شجّه با ريسمانى و نحو آن و علامت گذارى دو طرف آن در مثل آن ، پس از آن ببُرد از يك طرف تا طرف ديگر ، يعنى نه زيادتر . جراحت زيادتى بر استحقاق و ضمان آن و زيادتى به واسطهء اضطراب جانى ، مضمون نيست ؛ و به واسطهء مستوفى ، عمد آن موجب قصاص ، و غير آن موجب ديه است .