الشيخ محمد تقي بهجت

302

جامع المسائل ( فارسي )

را ، اثبات حق مىنمايد و استيفاء حق مىنمايد ، و انتظار ديگرى واجب نيست اگر چه بخواهد قصاص نمايد ، و مىتواند صبر نمايد تا حاضر شود و با اجتماع ، پنجاه يمين را ايقاع نمايند هر كدام نصف آن را به قدر نصيبش ؛ و اگر غائب حاضر شد و عفو نكرد ، بعد از 25 يمين ، اثبات حق و استيفاء مىنمايد . غيبت بعضى از ورثه و حضور برخى از آنها و اگر وارث ، سه نفر باشد و يكى از آنها غائب بود ، پنجاه يمين را دو نفر حاضر با قوم ايشان ايقاع مىنمايند و نصيب هر يك 25 است ؛ و غائب اگر حاضر شد ، ثلث پنجاه را با تكميل كسر ، ايقاع مىنمايد كه 17 يمين باشد و اثبات حق و استيفاء مىنمايد . و اگر يكى حاضر بود پنجاه قسم را ايقاع مىنمايد ، و غائبها اگر حاضر شدند هر كدام هفده قسم را ايقاع مىنمايد ؛ و اگر يكى از آنها حاضر شد بيست و پنج قسم ايقاع مىنمايد ، پس از آنها اگر سومى حاضر شد اكتفاى به 17 قسم مىنمايد براى اثبات حق خودش و استيفاء آن . پس هر حكمى به حقى براى يك ولىّ ، بايد مسبوق به تكميل قسامه باشد ، و بايد رعايت احتمال عدم حضور بقيه بشود ، لذا بر دومى 25 قسم لازم شد و بر سومى 17 قسم . و همچنين است در صورتى كه اوليا ، چهار نفر باشند ، در توزيع به نسبت شبيههء به مذكور . و اين ترتيب مذكور در غيبت بعضى ، جارى است در صغر و جنون بعضى ، و مختار مشهور از متأخرين است و موافق احتياط است نسبت به اكتفاى به يك قسامه براى همه ؛ و اما بنا بر رعايت احتمال موالات ( در مقابل فصل حكم براى بعض مدّعيها ) پس احوط قسامه كامله از هر كدام است . و حكم صغير و مجنون ، حكم غائب است ، مگر در احتمال قيام دعواى ولىّ ( از جانب آنها ) مقام كمال و ادّعاى آنها . حضور غائب و تصديق و عدم تصديق او و پس از حضور غائب ، اگر تصديق نكرد قصاص كننده را در موجب قصاص ، چيزى بر او از يمين نيست با عدم ادّعا ، و بر قصاص كننده است اداء زيادتى از نصيب