الشيخ محمد تقي بهجت

298

جامع المسائل ( فارسي )

تكرار مىنمايند تا تكميل شود عدد پنجاه ، حتى اگر يك نفر باشد پنجاه مرتبه قسم ياد مىنمايد . و همچنين اگر غير مدّعى ، ايقاع قسم ( با علم يا بدون آن ) نكردند . و اگر سه نفر باشند ، هر كدام شانزده مرتبه قسم ياد مىنمايد ، و مخيّرند در ايقاع دو عدد از دو نفر از همه ؛ و ولىّ دم اولى است به يكى از عدد باقى مانده ، و لزوم آن معلوم نيست . و هر نحو در پنجاه يمين مدّعى ، مذكور شد ، همان نحو اختيار مىشود در پنجاه يمين منكر اگر نوبت حلف براى اسقاط دعوى به آنها رسيد . و كيفيّت حلف قسامه به نحوى كه كافى است در حكم آن اين است كه مدّعى و أقارب او قسم ياد مىكنند بر قتل عمدى معيّنى ، پس با بلوغ عدد معتبر ( كه پنجاه باشد ) هر كدام يك قسم ياد مىنمايد ؛ و گر نه تكرار مىنمايند تا به پنجاه قسم برسد ، بالسويّه يا به اختلاف . و همچنين اگر از عدد ، متجاوز باشند ، مخيّرند در ايقاع پنجاه نفر از آنها حلف را ؛ و با امتناع بعضى ، ديگران قسم ياد مىنمايند ؛ و اگر امتناع كردند ، بقيه تكرار مىنمايند تا بلوغ پنجاه قسم . و كيفيت يمين مدّعى عليه در قتل عمد در صورت عدم يمين مدّعى ، مثل كيفيت و كميت يمين مدّعى است به ترتيبى كه مذكور شد . و احوط رعايت عدد مذكور است در قتل عمدى نفس ، در قتل شبيه به عمد و در خطاء محض در طرف مدّعى و مدّعى عليه ، و عدم اكتفا به نصف عدد مذكور در قتل عمدى نفس . و در توزيع عدد بر قوم ميّت در صورت اقليت ايشان از عدد ايمان به نحو تساوى بين وارث و غير و مرد و زن و وارث اكثر و وارث اقل ، يا تفاوت به اين جهات ، تأمل است ، اظهر اختيار ايشان است و كفايت وقوع عدد از ايشان به هر قِسم ؛ و اگر در غير متّهم و غير مدّعى از ايشان بيّنهء عادلهء بود ، كافى از قسامه است در اثبات قتل عمدى يا غير عمدى . و اظهر اتحاد كيفيت حلف است بين طايفهء مدّعى و طايفهء مدّعى عليه ، پس هر كدام در