محتاج اليه آن جمعيت است از مقبره و چراگاه ها و حمام و مسجد و راهها به آباديهاى ديگر كه بحسب مكان خاص و زمان خاص محل احتياج آنها است ، بايد رعايت شود آن حريم آبادى در وقت احياء آبادى ديگرى مثلًا . و همچنين اگر در اصل ، احداث در زمين مباح بالاصل شده بوده ، پس تصرفات لاحقين در حريم تصرفات سابقين ، در حكم تصرّف در نفس ساختمانهاى ايشان است و با مزاحمت بلكه بدون اذنِ مجموع ، جائز نيست . جواز احياى غير عامر و حريم براى هر شخصى و آن چه از عامر و حريم آن نيست و از موات است ، هر كسى مىتواند به احياى آن ، تملك نمايد آن را ؛ و اهل عامر ، اولويت لزوميه به احياء ندارند و مزيّتى بر ديگران ندارند . حريم ديوار حريم حائط ( يعنى ديوار غير خانه ) كه احداث آن در زمين موات يا مباح شده است براى حفظ باغ و نحو آن ، از طرفى كه احياء نشده ، مقدار گذاشتن آلات و خاك و لوازم در احداث آن و در تعمير آن بعد از اشراف به انهدام به وسيله گِلكاريها و تهيه لوازم احداث يا اعاده تعمير آن است . حريم راه اگر احداث شد طريقى كه محتاج اليه براى استطراق جماعتى بود در زمين مباح ، نه در ما بين املاك ، حريم آن با مشاحّه اهل آن پنج ذراع يا هفت ذراع است و در زائد بر اين مقدار مانعى از احياء زمين نيست نه در اين مقدار . مراد از مبتكر در كلام فاضلين نراقى قدس سرهما و شايد مراد از « مبتكر » در كلام مثل فاضلَين اين باشد كه احداث طريق بحسب اقتضاء خاص ، قبل از احياء طرفين آن به مثل ساختمان و نحو آن باشد كه اختلاف در مقدار آن و آن چه ابقاء مىشود و آن چه اخراج مىشود و ادخال در احياء بعد مىشود واقع شود ؛ و حكم عكس هم معلوم مىشود كه بعد از احياء ، باز نمايند طريقى محتاج اليه و مزاحم با محيا يا حريم آن كه با تحديد طريق ، رفع نزاع مىشود . و در