آن چه ميوه و إدام بر آن صادق است 12 - اظهر اين است [ كه ] اگر « فاكهة » مورد حلف باشد داخل است انگور و رطب و انار و بطيخ و خيار و جزر و سبزيجات در آن . و اگر « إدام » مورد حلف باشد گوشت و شيره و روغن و پنير و خرما و امثال اينها داخل است ، بلكه نمك هم ادام است با نان كم نمك يا بىنمك . حلف بر نياشاميدن يا آشاميدن آب يك كوزه 13 - اگر بگويد نمىآشامم آب اين كوزه را ، حنث مىشود به آشاميدن بعضى از آن ؛ و اگر بگويد مىآشامم آب اين كوزه را ، برّ و وفاء مىشود به آشاميدن بعض بنا بر اظهر مگر با قرينهء خلاف يا قصد خلاف . و همچنين اضافه آب به چاهى يا نهرى . تثنيه و جمع در قسم و نحوهء حنث آن 14 - اگر گفت در حلف : « لا آكل هذين الطعامين » با قرينه يا قصد ، معلوم و متبوع مىشود ؛ و گر نه اظهر حنث به اكل يكى از آنها ، و برّ به اكل يكى از آنها ، [ است ] يعنى به منزلهء دو حلف است و براى هر كدام حنث و برّ مستقل است ، و جمع در تعبير به عبارت تثنيه و جمع با [ يا ظ ] عطف ، كاشف از ارادهء مجموع نيست كه حنث به اكل هر دو و برّ آن به اكل هر دو باشد . حلف بر ترك تكلم با دو نفر و شيخ قدس سره در « لا كلَّمت زيداً و عمراً » موافق است در حنث به تكلَّم با يكى از آن دو ، بخلاف « دروس » در جمع به عاطف . و « جواهر » در تكرار حرف نفى به اين كه بگويد « و لا عمراً » موافق است در تعدّد يمين و حكم آنها حتى آن كه حنث يكى موجب انحلال ديگر نمىشود . و اگر بگويد « لا أكلَّم احدهما » بدون تعيين يا ارادهء آن ، يا « واحداً منهما » ، حنث به تكلَّم با يكى مىشود و منحلّ مىشود ، و برّ با ترك تكلَّم با هر دو مىشود . جواز اكل سركهء مستهلك كه قسم بر ترك آن محقق شده 15 - اگر گفت در حلف : « لا آكل خلَّا » به هر صورت خورد حنث كرده ؛ مگر آن كه