را بر آن داشت تا با احتياط بيشترى حركت كنيم ، به همين دليل كار معجم نويسى نيز به طول انجاميد ، گاهى مىشد كه صدها صفحهء نوشته شده را از ياد مىبرديم وكار را دوباره آغاز مىكرديم كه در قسمت ( مزايا وويژگىها ) به بعضي از آنها اشاره خواهيم كرد . * ويژگىهاى المعجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغة از آغاز تا پايان كار معجم نويسى ، از خود چيزى نداشتيم ونداريم ، هر چه هست از راهنمايىهاى دوستان وصاحب نظران دلسوز اساتيد بزرگوار حوزه مىباشد كه ( كلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّه ) . مزايا وويژگىهاى آن به شرح ذيل است : 1 - متن نهج البلاغة را شماره گذارى نموديم تا اختلاف نسخ مشكلى در سر راه تحقيق فرآهم نياورد ومراجعه كننده خيلى آسان وفورى با مطالعه 2 خط از متن نهج البلاغة مادهء مورد نظر خود را بيابد . 2 - اختلاف نسخه‌ها را با علامت ( خ ل ) تذكر داديم مانند : المزلة ( المنزلة خ ل ) . 3 - ميزان تكرار يك مادة را مشخص كرديم مثل الحق ( 200 ) . 4 - أسامي وكلماتي كه موضوعيت نداشتند از نوشتن مكرر آنها به صورت جمله كامل خوددارى نموده وفقط آدرس‌هاى مكرّر داديم ، مانند : كلمهء طيبة ( الله ) كه در 1343 مورد تكرار شد . امّا در مواردى كه همين كلمهء طبيهء الله ، موضوعيت داشت با عبارات كامل آورده شد . وروشن است كه اگر اين كار را نمىكرديم وكلمهء طيبهء الله در 1343 مورد با عبارات كامل نوشته مىشد خود يك جلد كتاب مستقل مىگرديد وتازه ضرروت هم نداشت . 5 - اختلاف نسخه‌هاى موجود ( 10 نسخه ) در رابطه با خطبه‌ها ، نامه‌ها وكلمات قصار را در جدول مخصوصى نوشته وهمراه معجم بچاپ رسانديم . 6 - سعى كرديم متن معجم المفهرس داراى عبارات تام وكامل باشد كه اصلىترين هدف وانگيزهء كار ما در شروع تا سرانجام بود . همه تلاش ما براي اين بود كه عبارات متن معجم هم براي خطباء قابل حفظ وهم براي نويسندگان قابل استشهاد باشد ومحقق بتواند بدون مراجعهء مكرر به متن نهج البلاغة وتحمل زحمات فراوان ، مواد مورد نظر را بررسى نمايد . در نتيجة شيوه‌هاى مختلفي را به كار گرفتيم ، از قبيل : الف - ألفاظ وحروفى را كه نقش مهمى در مسايل وموضوعات نداشتند نياورديم مانند : ان ، ان ، ليت ، كان بعد و . . . ب - عبارات مشابه هم را مكرراً ذكر نكرديم وفقط يك مورد نوشته وبقيه را آدرس داديم ، مثل : ( اللهم صل على محمد وآله ) و ( لا اله الا واللهم ) و . . . ج - جعل مبتدأ ، وخبر - براي كامل شدن يك عبارت كوتاه ، گاهى جعل مبتدأ كرديم ، مثل : ( يا مالك ) - ( الانسان ) وگاهى خبر جملهء مورد نظر را ، كه در چند صفحهء بعد بود با فاصله سه نقطه آورديم . د - ضماير را جهت كامل شدن عبارات ارجاع داديم ومحل بازگشت ضماير را روشن كرديم ، مثلا : ولا يحيا له ( الانسان ) اثر . . . تفكَّروا في حاليهم ( الماضون ) . . . وَامّا فُلانة ( عائشة ) كه براي اين كار وقت زيادى صرف شد تا با مراجعه به شرح وتفسير نهج البلاغة موارد لازم را بيابيم . ه - گاهى در بعضي از موارد نتوانستيم شيوه‌هاى ياد شده را به كار بگيريم ، وعبارت هم يك عبارت چند خطى مفصل بود ناچار آن عبارت را ناقص با سلامت سه نقطه نوشتيم . مانند : ويرجو العباد في الصغير . . و - ارجاع مواد به يك‌ديگر . ارجاع مواد پس از متن نويسى انجام شد كه نقش بسيار زيادى در كم كردن حجم المعجم المفهرس داشت . ينصر در ينصره با عبارت كامل آمد ، ديگر لزومى نداشت مستقل نوشته شود . كه ارجاع مواد حدود 13 از حجم معجم المفهرس را كاست ، اما دقت لازم هم بعمل آمد تا ارجاع مواد در باب مخصوص به خودش انجام گيرد يعنى نصر به باب شكر يا وقى ارجاع داده نشود . 7 - در هر عبارتى كه بخودى خود تام وكامل نبود جعل مبتدأ نموديم يا مبتداء را كه در صفحهء قبل بود آورده وبا فاصلهء سه نقطه خبر آن را ذكر كرديم ، مانند : ( الدنيا ) مَا أَصِفُ مِنْ دَارٍ أَوَّلُهَا عَنَاءٌ ، وَآخِرُهَا فَنَاءٌ ! . فَأَمَّا أَهْلُ الطَّاعَةِ . . . وَلَا تَعْرِضُ لَهُمُ الْأَخْطَارُ ، 8 - كليهء مخاطب‌هاى نهج البلاغة را در داخل علامت ( ) آورديم كه مستلزم تلاش فراوان ومراجعهء به شروح نهج البلاغة بود ، مانند : ( يا مالك ) ( يا بنى ) ( يا بن عباس ) . * مزاياى اين چاپ 2 پس از انتشار كتاب المعجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغة ، از طرف دفتر انتشارات اسلامى ( وابسته به جامعه مدرسين حوزهء عليمه قم ) اظهار نظرهاى گوناگونى از پژوهشگران حوزه و

--> ( 1 ) چاپ دوم اين كتاب از طرف دفتر نشر امام على ( عليه السلام ) انجام پذيرفت .