عبد الجواد الكليدار ( مترجم : مسلم صاحبى )

68

تاريخ كربلا وحائر الحسين ( ع ) ( تاريخ كربلا و حائر حسينى ) ( فارسى )

مرور زمان ايجاد شده است . 3 . اينكه حائر ، تمام صحن مقدس است . صاحبان اين رأى و نظر ، اندازه‌گيرى ابن ادريس را بر ديوار خارجى صحن شريف ، انطباق مىدهند و در نتيجه ، صحن از تمام اطراف ، توأم با ساختمان‌هاى متصل به گنبد نورانى و مسجد پشت آن ، حائر به شمار مىرود ، با علم و آگاهى از اين حقيقت كه دوران اين مستحدثات وسيع و جديد ، به قرن ششم هجرى نمىرسد ؛ چه اينكه بعضى از آن ، به دورانِ سلطان اويس جلايرى و پسرش سلطان احمد ، در قرن هشتم هجرى و قسمتى ديگر ، به دوران صفوّيه در قرن دهم و يازدهم هجرى و بخشى نيز به دوران قاجار ، در قرن سيزدهم هجرى باز مىگردد . 4 . اينكه حائر ، مجموع صحن قديم است و اين ، ديدگاه خود مجلسى است كه با آرا و نظريّات ياد شده ، متفاوت است ؛ چه اينكه او ، اندازه حائر را ، مجموع صحن قديم مىداند و آن را با دو تعديل ، تبيين مىنمايد : الف ) او توسعهء صحن در دوران صفوّيه ، يعنى قسمت شمالى را از حدود حائر ، خارج مىسازد ؛ دليل مجلسى ( قدس سره ) بر اينكه همهء صحن قديم جزو حائر است ، شنيده‌هاى وى از بزرگان و سالخوردگان آن شهرهاى مشرّفه است كه گفته‌اند : صحن ، از سمت قبله و از طرف راست و چپ ، تغيير نكرده ؛ بلكه از سمت پشت قبله ، توسعه يافته است . اين دليل - همان‌گونه كه ملاحظه مىشود - ، واقعاً ضعيف است ؛ چون به لحاظ واقعيّت و تاريخ ، مغايرت دارد و دقيقاً به همان دليل كه بخش جديد ، در سمت شمال از عنوان حائر جدا شده ، بايد سه طرف ديگر نيز از عنوان حائر ، خارج گردد ؛ زيرا سه طرف ديگر صحن هم در روزگارانى ، بعد از دوران نخست ، ايجاد شده است . ب ) تعديل دوم مجلسى ( قدس سره ) اين است كه او ، اتاق‌هاى پيرامون صحن از هر سه