ساختمان اصلى حائر مقدس ، در اواخر قرن اوّل و اوائل قرن دوّم هجرى ، پىريزى شده بود . بنابر آنچه گذشت ، تعيين حدود حائر در هر صورت ، به روزگار نخستين ساختمانى كه پيرامون قبر شريف و براى اوّلين بار ساخته شد و برابر مساحتى كه در روايات از امام صادق ( ع ) نقل شده است ، باز مىگردد . علاوه بر همهء اينها ، حائر بدان‌گونه كه اهل لغت گفته‌اند و ابن ادريس در آخرين بررسى خود معرفى كرده كه عبارت است از « مكان محصور و نفوذناپذيرى كه آب ، در آن سرگردان مىشود و پيرامون خود مىچرخد » يك اصطلاح فنّى معمارى ، براى آن دوران به شمار مىرود ؛ نه كمتر و نه بيشتر ، و اين اصطلاح ، صفت و خصوصيّت هر ساختمانى است كه بر فضايى احاطه داشته ، آب درون آن ، راهى به بيرون پيدا نكند و قهراً سرگردان شود و پيرامون خود بچرخد . 3 . حرم ، حدود و اندازه آن تفاوت محدوده حرم و حائر ، نزد راويان اخبار و احاديث ، ظاهراً از اينجا پديد آمده است كه حرم - همان‌گونه كه از نامش پيداست - منطقه‌اى است كه به خاطر قداستش ، امنيّت دارد و مورد احترام مىباشد . چنان‌كه از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : « حريم قبر امام حسين ( ع ) ، يك فرسخ در يك فرسخ از چهار طرف قبر مىباشد » يا « حريم قبر امام حسين ( ع ) ، پنج فرسخ از چهار طرف قبراست » ، ولى اين منطقهء گسترده در هر حال ، بيرون از دايره شمول احكام حائر قرار دارد . به بيان ديگر ، حرم در اصل عبارت از زمين‌هايى است كه متراژ آن به چهار ميل در چهار ميل مىرسد و امام حسين ( ع ) هنگام ورود به كربلا ، اين زمين‌ها را از صاحبان آنها كه ساكن غاضرّيه و نينوا بوده‌اند ، به مبلغ شصت‌هزار درهم خريدارى نمود و به آنان بخشيد به شرط اينكه زائران حضرت را به قبر شريفش راهنمايى و