خاتمه : نذكر فيها مسايل بناءً على القول بالثلث : الأولى : اگر شخصي در مرض الموت آزاد كرد كنيز أو را نكاح كرد بصداقى كه مستغرق تركه مىباشد ومفروض آنكه قيمت كنيز مطابق ثلث مال است بعد از آن دخول كرد وفوت شد ووارث امضاء نكرد . در اين صورت اگر بگوئيم عتق كنيز تمام است ومهر كنيز چون مطابق ثلث مال است بدون اجازه وارث نافذ است لازم مىديد نكاح وصداق هر دو باطل باشد وكنيز ارث نبرد وچون دخول محقق نشده وصداق هم باطل است لازم مىآيد مهر المثل به كنيز دهند ومهر المثل زائد بر ثلث است ولازم مىآيد بواسطة مهر المثل كه بمنزله ديون است از مال ميت بايد برداشته شود وچون در مرض موت است مفروض آنست كه از ثلث است پس عتق باطل مىشود . ومسئله وخلف فرض لازم مىآيد حل اشكال آنكه ممكن است عتق كنيز را تبعيض نمائيم وهر قدر كه از عتق كم شد بهمان مقدار از مهر المثل نيز كم مىشود مثلًا اگر نصف كنيز آزاد شد نصف مهر المثل را حق أخذ دارد . بناءً على هذا گوئيم بايد بقدرى از كنيز مذكور آزاد شود كه بانضمام حصه مهر المثل ان كنيز مساوى با ثلث تركه شود . پس اگر كنيز كه قيمت آن معادل ثلث تركه است مهر المثل آن نيز مساوى با قيمت كنيز باشد در اين فرض نصف كنيز آزاد مىشود ونصف مهر المثل را ميگيرد . إنما الاشكال در صورتيكه قيمت كنيز زيادتر از مهر المثل باشد يا كمتر باشد در اين صورت تشخيص مقدار آزاد شده كنيز ومقدار مهر المثل كه بايد أخذ نمايد مشكل است وفقيه در اين دو فرض بايد بقواعد رياضيه مثل جبر ومقابله مسئله را حل نمايد مثلًا فرض كنيم تركه را 360 تومان وقيمت كنيز 120 تومان كه ثلث تركه است ومهر المثل را 20 تومان كه سدس قيمت كنيز است .