كلمات فصحاء عرب هم كه مراعات مىشود نوعا به تمام معنى مراعات نمىشود ، به همين جهت سابقا گفتيم كه براى اطلاع از اين خصوصيّات ادبى لازمست كتابهاى معانى و بيان و بديع مانند مطوّل ، مختصر مطوّل ، جواهر البلاغة ، معالم البلاغة و . . . تا حدودى ديده شود و از ذوقيات استعمالات الفاظ اطّلاع كافى به دست آيد . 9 - يكى از خصوصيّات زبان قرآن مراعات دقيق جهات ادراكى و احساسى جامعه است ، فرض كنيد اگر بخواهيد يك جامعهء ابتدائى و منحط را تكامل دهيد چگونه بايد سخن بگوئيد از طرفى براى تحرّك دادن چنان جامعه‌اى لازمست با تشديد و تأكيد وارد هر موضوعى شويد و از طرفى بايد دقيقا مراقب باشيد كه اين تشديد و تأكيد موجب افراط نشود . اين است كه در آيات قرآنى پس از ذكر يك موضوع چه بسا موضوع مقابل آن را ذكر مىكند يا در موضوعى ديگر كه به نظر بى ارتباط با موضوع اوّلست وارد مىشود . اگر قرآن را به طور يك كتاب علمى و نظم كتابى موضوعى ببينيد همين طور است ، بىنظم و بىارتباط . ولى اگر همانطور كه وضع قرآن است ملاحظه كنيد يعنى به متد يك كتاب هدايتى ، مىبينيد كاملا منظّم است . هر آيهء قرآن را به عنوان يك عامل مؤثر تحرّك جامعه ببينيد و چنان ببينيد كه تحرّك مزبور در جامعه مورد نظر به وجود آمده است و آنگاه ببينيد كه آن تحرّك چه تحوّلى ايجاد نموده و آن تحوّل چه جهات مثبت يا منفى مىتواند داشته باشد آن وقت ببينيد كه آيات بعدى به يكى از جهات تحوّل و تحرّك مزبور مربوط مىشود يا نه ؟ نظر به اين كه آيات قرآنى براى تحوّل جامعه نازل شده است با زبان جامعه و در ارتباط با