طلوع فجر بامدادى . . . غاسق يعنى تاريكى شب معنايش اين مىشود : « پناه مى برم به خداى طلوع فجر از شرّ تاريكى شب » ، اين معنى با ختم قرآن كه معمولا جان كلام در آخر كلام آورده مىشود ، چندان تناسبى ندارد . قرآن كتاب سعادت نسل‌ها در طول تاريخ در آخرين كلماتش كه مىخواهد شرّها و بديها را بگويد از تاريكى شب بنالد و همچون كسى كه از برق توربين‌هاى مولّد برق به تنگ آمده به انتظار طلوع فجر و روشنى طبيعت بنشيند . مناسب اين است كه موانع مكتب و بديهاى مزاحم مكتب را بگويد و لغت " غاسق " و " فلق " را به كار مىبرد به معناى گسترده و وسيعش تا همهء موانع و مزاحمها را شامل بشود . با اين ديد متوجّه مىشويم كه " غاسق " و " فلق " معانى گسترده و عالى پيدا مىكنند : خداى شكافنده ، شكافندهء ظلمت‌هاى فردى و اجتماعى و تاريكى دل خاك و شب تيره . . . تا مكتب‌هاى اصيل سربرآورد ، انسان گرفتار ظلمت‌هاى نفسانى رشد يابد ، لانهء گرفتار زير خاك بشكفد ، شب تاريك كنار برود . . . انواع شمول و گسترش معنى رواياتى كه از ائمّه رسيده شمول و گسترشهاى مختلفى را در قرآن نشان مىدهند كه در برخى از آنها حتى بعضى آيات فقهى و علمى قرآن كريم نيز به همين توسعه گرفتار شده است . 1 - گسترش در معناى حقيقى كلمه و توجّه دادن به مواردى كه به ذهن