نيز بر هر يك مترتب است ، پس وجود آب و آتش و باران و سرما و گرما ذاتا نعمت بوده و براى اينكه گاهى شخصى به آتش ميسوزد و يا در آب غرق مىشود و يا باران عمارت فرسودهء را خراب مىكند و يا در اثر سرما و گرما كسى هلاك مىشود هيچ عاقلى وجود آب و آتش و باران و سرما و گرما و امثال اينها را بلاء تصور نميكند . و از همين قبيل است مصائبى كه از فوت اقوام و خويشان و بستگان بر انسان وارد مىشود زيرا خداوند اين دنيا را دار قرار ، قرار نداده است ، بلكه آن را منزلى از منازل آخرت مقرر داشته و هر كه در اين منزل رحل اقامت افكند ناچار بايد روزى رخت بر بندد و به منزل ديگر رحلت نمايد . و همچنين است فقر و تنگدستى و بيمارى كه در اثر سستى و تنبلى و رعايت نكردن بهداشت متوجه انسان ميگردد چون خداوند ترقى و تعالى بشر را در دنيا و آخرت منوط بسعى و كوشش و جديت و صحت و تندرستى او را مربوط برعايت اصول حفظ الصحة نموده است پس اگر كسى سستى و تنبلى كرد و يا مراعات بهداشت را ننمود و به فقر و ذلت و بيمارى مبتلا گرديد از سوء اختيار خودش مىباشد . قسمتى ديگر از آفات و بليات براى جلوگيرى از طغيان و سركشى انسان است زيرا اگر انسان هميشه در ناز و نعمت بسر برد ، از مبدأ و منعم خود غفلت مينمايد و از توجّه به حق و فرمانبردارى او سرپيچى مىكند ، لذا خداوند حكيم گاهى او را به سختى و قحطى و بلاهاى آسمانى تنبيه مينمايد تا به خود آيد و منعم خود را فراموش نكند چنانچه در قرآن مجيد ميفرمايد : إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى « 1 » ( بدرستى كه انسان سركشى مىكند چون بيند كه بىنياز شده است ) . قسمت ديگر از بلاها عقوبت معصيت و نافرمانى است كه قادر متعال

--> ( 1 ) سوره علق آيه 7 و 8