معروف كه گفته‌اند هر گردوئى گرد است نه هر گردى گردوست ، هر كه سعيد شود قابليت سعادت را در شكم مادر يا در طينت اصليه داشته نه هر كه قابليت سعادت را داشته سعيد مىشود ، هر نخلهء خرمائى از هسته خرما بوجود آمده نه هر هسته خرما الا و لا بد نخله مىشود ، هر فردى از افراد بنى آدم از نطفه پيدا شده نه هر نطفهء آدم شود شرائط و مقدمات ديگر هم لازم دارد و الا چه بسيار نطفه‌ها فاسد گردد و چه بسا هسته‌ها ضايع شود . چنانچه اطفالى كه در محيط اسلام و مركز تشيع و علما و دانشمندان بزرگ ميشوند اسباب و قابليت و استعداد سعادت براى آنها بيشتر فراهم است تا براى اطفالى كه در محيط كفر و مذاهب باطله نشو و نما مىنمايند لكن هيچ‌كدام باعث سلب اختيار آنها نميشود ، بلى هرگاه كسانى كه اسباب كفر و فسق براى آنها بيشتر فراهم است ايمان و عمل صالح اختيار كردند اجرشان زيادتر خواهد بود چنانچه هرگاه كسانى كه اسباب ايمان و هدايت براى آنها بيشتر باشد كفر و فسق اختيار كردند عقوبتشان شديدتر خواهد بود . سوم - اينكه در اخبار و كلمات علماء دارد كه اولا بسيارى از ظالمين و ستمكاران بسا تا هفتاد پشت آنها در دنيا گرفتار بليات و دچار آفات ميشوند حتى دارد كه حضرت بقية اللّه انتقام خون جدش را از كسانى كه در زمان ظهور او هستند ميكشد يا اين كه دارد اولاد زنا ، دوست اهل بيت نميشوند ، يا اينكه غذاى حرام و معاصى پدر و مادرها در اولاد تأثير مىكند و اين امور علاوه بر اينكه با قواعد عدل منافات دارد مخالف نص صريح قرآن است كه ميفرمايد : وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى « 1 » ( و بر ندارد هيچ بردارندهء و بال ديگرى را ) . و جواب اين ستكه اولا - راجع بظلمى كه پدران مرتكب ميشوند و از اولاد آنها مكافات و انتقام كشيده مىشود سه وجه تصور ميگردد :

--> ( 1 ) سوره انعام آيه 19