سيد عبد الحسين طيب
كلم الطيب 112
كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى )
و ثانيا - افعال عباد هم از تحت اراده و قدرت حق خارج نيست براى اينكه اگر چه بنده باراده و ميل خود هر كارى را انجام ميدهد ولى اراده او ناشى از اراده مطلق حق و اختيار و اقتدار او مربوط به اختيار و اقتدار حق است و اگر آنى فيض حقتعالى بوى افاضه نشود هيچ چيزى از خود نخواهد داشت و از همه چيز ساقط خواهد شد . ( اگر نازى كند از هم فرو ريزند قالبها ) و ثالثا - درست است كه افعال بندگان باراده حقتعالى واقع مىشود لكن اين معنى مستلزم قول بجبر و اينكه بنده را مدخليتى در فعل خود نباشد نيست ، زيرا اراده حقتعالى بر اين تعلق گرفته كه بنده هر فعلى را بخواهد بكند بتواند تا نعمت اختيار در حق او كامل باشد ، پس فعل عبد باراده و مشيت حق واقع مىشود چه اگر مشيت او بر وقوع آن به اختيار عبد تعلق نگرفته بود ممكن نبود بتواند فعلى را انجام دهد ، بنابراين در عين حال كه فعل به اختيار عبد صادر مىشود مستند بخداست . و اما آياتى كه به آنها بر صدور افعال عباد از حقتعالى استدلال كردند بر رد مفوضه خوب است كه عبد را مستقل در تأثير ميدانند لكن با مذهب اماميه منافات ندارد چه آنها عبد را مستقل در تأثير نميدانند و قائلند تا اراده حق و مشيت او تعلق نگيرد فعل از عبد صادر نشود و تنها اراده عبد براى صدور فعل كافى نباشد ، ( چنانچه گذشت ) بنابراين هم استناد فعل به خدا درست است ، چنانچه در آيات مذكوره در ادلهء جبريه نسبت داده شده و هم استناد فعل بعبد صحيح ، چنانچه در آياتيست كه جزو ادله مفوضه ذكر شده ، بلكه جمع بين دو دسته آيات خود دليل مستقلى بر مذهب اماميه مىباشد و از بسيارى آيات ديگر همين جمع ( استناد فعل به خدا و عبد ) استفاده مىشود ، چنانچه بيايد لكن نه به اين طريق كه اراده بنده در عرض اراده خدا باشد كه شرك در افعال لازم آيد بلكه به اين نحو كه اراده عبد در طول اراده حق باشد .