وجود و ماهيت : هر موجود ممكنى را عقل دو جهت در وى اعتبار مىكند يكى وجود و ديگر ماهيت ، وجود آن چيزيست كه منشأ آثار است و در حال هستى براى ممكن ثابت و در حال نيستى از وى سلب مىشود و ماهيت حد و اندازه وجود است ، يعنى جهتى كه در حال هستى و نيستى تفاوتى ندارد و قابل وجود و عدم هر دو باشد لذا ميگويند ماهيت امريست انتزاعى كه از حد وجود منتزع مىشود و امتياز بين موجودات بماهيت محقق ميگردد . واجب و ممتنع و ممكن : وجود از براى نفس وجود واجب است چون سلب وجود از وجود محال است ، براى اينكه سلب وجود عدم است و عدم نقيض وجود و اجتماع نقيضين محال است ، بنابراين نفس وجود و هستى مطلق و بدون ماهيت را كه عدم و نيستى در وى راه ندارد واجب الوجود نامند و از اين جهت ميگوئيم : « ذات واجب الوجود صرف وجود و محض وجود است » . و فرض وجود براى ذات عدم محال است ، بنابراين ذات عدم ممتنع الوجود است ، مانند شريك بارى و وجود براى ماهيات يعنى چيزهائى كه قابل عروض هستى و نيستى هر دو باشند ممكن است يعنى مىشود موجود شوند هرگاه علتى براى وجود آنها باشد و مىشود موجود نشوند اگر علتى براى وجود آنها نباشد و از اينها بممكن الوجود تعبير ميكنند ، مانند ماهيت انسان و حيوان و غيره . واجب بالذات و بالغير و ممتنع بالذات و بالغير : ممكن بر دو قسم است يا واجب بالغير است و آن ممكنى است كه علت وجودش باشد و يا ممتنع بالغير است و آن ممكنى است كه علتى براى وجودش نباشد ، بنابراين واجب بر دو قسم است واجب بالذات و آن نفس وجود است كه ذات واجب الوجود باشد و واجب بالغير و آن ممكنى است كه علت تامه ايجاد او موجود باشد . و ممتنع نيز بر دو قسم است : ممتنع بالذات و آن نفس عدم است و