مدينه‌شناسى بسيار با ارزش است . مسلمانان از صدر اسلام تاكنون ، توجّه واهتمام فراوان نسبت به اين شهر وآثار ماندگار ومعالم جاودان آن داشته‌اند ، وبه توصيف وجب به وجب وگام به گام اين شهر پرداخته وهر رويداد آن را به تفصيل بيان كرده‌اند ، آثار مكتوب مسلمانان به زبانهاى مختلف كه بيشتر آنها به زبان عربى وفارسي است ، مشحون از مباحث مدينه شناسى بوده امّا مطالبشان أغلب پراكنده است . كتابهايى از قبيل : الف : كتابهاى تاريخي وجغرافياى تاريخي « 1 » در كتابهاى مانند : المسالك والممالك ابن خُرداذبه ( م : 250 ه . ق ) ، كتاب البُلدان يعقوبي ( م : 278 ه . ق ) ، وفتوح البلدان بلاذرى ( م : 279 ه . ق ) والاعلاق النفيسة ابن رُسته ( م : 290 ه . ق ) ووأحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم مقدسي ( م : 375 ه . ق ) . ومطالب ارزشمند كتاب تاريخ الرسل والملوك معروف به تاريخ طبري كه مؤلف آن أبو نصر محمد بن جرير طبري است واين كتاب گرانسنگ را در أوائل قرن چهارم هجرى تاليف كرده است وهمچنين در معجم البلدان « 2 » ياقوت حموى ( م : 626 ه . ق ) ، ودهها كتاب ديگر دانستنيهاى بسيار مفيدى آورده شده است . در اينجا بايد به اين نكته أشارت رود كه مطالب موجود در اين كتابها براي آگاهى از وقايع زمان پيامبر أكرم مورد استفادهء كتابهاى تاريخ عمومى عربى وفارسي قرنهاى بعد قرار گرفته وبه همين مناسبت به شهر مدينه وآثار آن نيز توجه شده است . در الكامل في التاريخ ابن أثير جزرى ( م : 630 ه . ق ) والبداية والنهاية ابن كثير

--> ( 1 ) - جهت اطلاع بيشتر ر . ك : - ياقوت ، معجم البلدان ، مصر ، ج / 7 ، ص 424 - الطبري ، أبى جعفر محمد بن جرير ، تاريخ الأمم والملوك ، قاهره ، 1939 م . ج / 2 ، ص 115 به بعد . - ابن أثير ، الكامل ، چاپ اوّل ، 1349 ه . ق ، مصر ، ج / 2 ص 71 به بعد . - مير خواند ، روضة الصفا في سيره الأنبياء والملوك والخلفاء ، تهران ، خيام ، ح / 2 ، ص 186 به بعد . - خواندمير ، حبيب السير ، تهران ، خيام ، با مقدمه أستاذ جلال همائى . ج / 1 ، ص 326 به بعد . ( 2 ) - در معجم البلدان ، اطلاعات فراوانى از جغرافياى مدينه وجود دارد كه بر حسب مورد مىتوان به آن رجوع كرد . مانند : ج / 1 ص 223 ، ج / 2 ص 115 و 367 ، ج / 3 ص 180 ، ج / 3 ص 753 وج / 4 ص 198 و . . .