ذات كه در اثر اين تجلى ، صفات و أسماء الهيه و لوازم آنها از اعيان ثابته به ظهور علمي ظاهر مى شوند و در عين علم اجمالى در حضرت واحديت ، كشف تفصيلى حاصل آيد . [ 1 ] همچنانكه حضرت حق تعالى صاحب رحمت رحمانيهء فعلى و رحيميهء فعلى مى باشد . و رحمانيت و رحيميت فعلى عبارتند از تجلى ذات در ملابس افعال ، به اينكه اعيان را مشمول فيض و كمال فرموده و فيض منبسط ، اعيان را بر طبق غايت كامل و نظام اتم به ظهور مى رساند . و يكى از اسرار اينكه دو نام مبارك رحمن و رحيم در فاتحهء كتاب تدوينى تكرار شده آن است كه رحمت رحمانيه و رحيميه در هر دو مقام يعنى مقام ذات و مقام فعل گفته آيد تا كتاب تدوينى با كتاب تكوينى مطابقت نمايد ، زيرا ظاهر عنوان باطن است ، و لفظ و عبارت عبارتى است از تجلى معنى و حقيقت در لباس صداها و شكل ها و پوشش پوست ها و هيئت ها . معانى مختلف رحمن و رحيم و حمد در بسم الله و فاتحة الكتاب پس اگر الرحمن الرحيم را كه در بسم اللّه است براي لفظ جلاله كه اللّه است صفت گرفتيم اشاره خواهد بود به رحمانيت ذاتي و رحميت ذاتي ، و الرحمن الرحيم دومى كه در سورهء الحمد است اشاره خواهد بود به رحمانيت فعلى و رحيميت فعلى ، و اللّه در

--> [ 1 ] همان گونه كه ذات حضرت حق علم است به نحو اجمال و بساطت چنان كه در روايات نيز وارد است كه رّبنا علم كلّه ، ولى اين اجمال و بساطت مانع از آن نيست كه حضرت حق علم به اشياء به طور تفصيل داشته باشد ، چنان كه بعضى گفته‌اند كه حضرت حق علم تفصيلى به اشياء ندارد . و تفصيل بحث را جاى ديگر است .