و فعليتش ناقص است خانهء وحشت و تاريكى است و مركز شرها و سرچشمهء پستى است و مركزى است كه آسياب نكوهش و كدورت برگرد آن مى چرخد . هيولى به واسطهء نقصان وجودش و ضعف نورانيتش همانند زن زشترويى است كه نمى خواهد قباحت و زشتى أو بر ديگران آشكار شود چنان كه شيخ فرموده : « و دنيا را به خاطر آنكه در صفّ نعال وجود و آخرين مرحلهء تنزل آن قرار گرفته اسفل السافلين خوانند » هر چند به نظر اهل دنيا بسيار زيبا و در كامشان شيرين است ، زيرا « هر حزبى به آنچه در نزد آنهاست شادمانند » ولى هنگامى كه سلطان آخرت ظهور كرد و حجابها از چشم دل برداشته شد و حقيقت مكشوف گرديد و چشمها از خواب غفلت بيدار گشت و جانها از گورستان جهالت برخاست ، آن وقت است كه حال دنيا و مرجع و مآل آن شناخته گردد و پرده از روى پستى ها و زشتى ها و وحشت آن برداشته شود ، كه روايت شده از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : « برخى از مردم با صورتهايى محشور مى شوند كه ميمونها و خوكها از آنان زيباتر باشند » . و همين كمال حيوانى و خير بهيمى و درندگى نيز از بركات وجود و خيرات أو و نور و زيبايى اوست . وجود ، هر چه خالص تر ، زيباتر است پس هر اندازه كه وجود از شائبهء عدم و نيستى ها به در آيد و از اختلاط به جهل و ظلمت خالص گردد به مقدار خلوصش زيبا و

--> ( 1 ) با اين حال جايگاه رشد و نمو درخت انسانيت و مزرعهء بروز حقايق وجودى و محل انوار طاهره است ، و اگر نبود نه كمالى بود و نه براي كسى فناء در بقاء . . .