يافته است كه به حق مى توان گفت : رُهُبانٌ بِاللَّيُلِ َو اُسٌد ِبالَّنهاِر . اين شرح چكيده‌اى است از برداشتها و معرفتهاى أستاذ بزرگ اخلاق ، سرآمد معلّمين اسلامى و راهنماى حقيقت جويان كه خود و علاقمندان خود را از رهنمودهاى معنوى مستفيض مىكند . او نه تنها قهرمان بت شكن ، مبارز بزرگ اسلام ، الگوى مجاهدان ، شمشير برندهء حق ، پيشتاز ميدان مرگ و شهادت و بالاخره آيينهء تمام نماى وحدت امت و رمز اتحاد امت و امامت است و أو نه تنها مسندنشين اريكهء افتاء ، يكه تاز عرصهء فقاهت ، محقق قوانين شرعى و مؤسس مبانى اصولى است . بلكه ابر مرد ميدان معرفت و سلوك ، قهرمان مسائل غيب و ملكوت ، وارسته از ماده و كثرات و طائرى بلند پرواز در فضاى قدس وحدت است . اگر برخى از فلاسفهء غرب ، جهان را آميخته به منافرات مى دانند به حق مى توان اين مرد بزرگ را مركز تجمع اضداد و محور كشش هاى مختلف دانست . در لحظه‌اى كه دم از معرفت و عرفان و سير و سلوك مى زند و به وارستگى از تعلقات دعوت مىكند ، باشد كه بازماندگان قافله را به همراه قدمهاى تندرو خود به قافلهء توحيد برساند و پر سوختگان عالم انسانى را با بالهاى سبك پر خود به فضاى تجريد راهنمايى كند ، در همان حال به فكر پايه‌گذارى حكومت اسلامى ، بازگيرى حقوق مستضعفان و حمايت از اجراى قوانين اسلامى مى باشد ، و كمتر كسى است كه بتواند بدين گونه مجمع اضداد باشد كه از تصادم آنها مزاجى معتدل و انسانى نمونه پديد آيد . « سرو نديدم بدين صفت متمايل » . جمعت في صفاتك الاضداد و لهذا عزّت لك الانداد عمولا هر فردى از نظر فكرى و روحى بعد خاصى دارد . تنها نوابغ و