جاهل لا يستنكف أن يتعلَّم ، و جواد لا يبخل بمعروفه ؛ و فقير لا يبيع آخرته بدنياه . فإذا ضيّع العالم علمه ، استنكف الجاهل أن يتعلَّم ، و إذا بخل الغنيّ بمعروفه ، باع الفقير آخرته بدنياه . يا جابر ! من كثرت نعم الله عليه ، كثرت حوائج النّاس إليه ، فمن قام لله فيها بما يجب ، عرّضها للدّوام و البقاء ، و من لم يقم فيها بما يجب ، عرّضها للزّوال و الفناء . « 1 » ( 1 ) امام على « ع » : اى جابر ! دنيا به چهار چيز سامان مىيابد : عالمى كه به علم خود عمل كند ؛ و جاهلى كه از آموختن سرباز نزند ، و بخشنده اى كه در بخشش خود بخل نورزد ، و نيازمندى كه آخرت خويش را به دنياى خود نفروشد . پس هر گاه عالم به علم خود عمل نكند ، جاهل در پى آموختن نرود . و هر گاه توانگر بخل ورزد ، نيازمند آخرت خويش را به دنياى خود بفروشد . اى جابر ! هر كس نعمت خدا بيشتر نصيبش شود ، نياز مردم به او بيشتر است . پس هر كس حق آن نعمتها را طبق رضاى خدا ادا كند ( و وظايفش را در بارهء اين داشتنها انجام دهد ) ، نعمتهاى خويش را ماندگار و پايدار ساخته است . و هر كس چنين نكند ( و وظايف مالى و امكاناتى خود را انجام ندهد ) ، نعمتهاى خدا داد را در معرض نابودى و زوال قرار داده است . پس در اين پرتو ، نيازمندى كه آخرت خويش را به دنياى خود مىفروشد ، در واقع گرفتار آن سقوط عقيده اى و عمليى شده است كه زندگى ناكامان و نيازمندان و معذّبان را - اغلب - فرا مىگيرد ، و سبب پرداختن ايشان به گناهانى مىشود كه آثار شوم آنها همهء فضاى

--> « 1 » . « نهج البلاغه » / 1261 ؛ « عبده » 3 / 242 - 243 .