جمعى از نويسندگان ( كوشش سيد مهدى جعفرى )

أرجوزة 130

گنجينه بهارستان ( مجموعه رساله در علوم قرآن و روايى ) ( فارسى )

اين تعريف مشهورترين تعاريف مكّى ومدنى است وأغلب دانشمندان بر أساس آن ، حكم به مكّى ومدنى سور داده‌اند . 2 . تقسيم‌بندى مكاني : آنچه در مكّه وحوالي آن نازل شده مكّى است وآنچه در مدينه وحوالي آن نازل شده مدنى است « 1 » . ازآنجا كه اين تعريف بر أساس مكان نزول است ، لذا برخى از آيات كه در مكّه ، مدينه يا حوالي اين دو شهر نازل نشده ، نه مكّى محسوب مىشوند ونه مدنى ؛ نظير آيهء 45 سورهء زخرف « 2 » . 3 . تقسيم‌بندى بر أساس مخاطب : آنچه مخاطبش أهل مكّه است مكّى وآنچه مخاطبش أهل مدينة است مدنى محسوب ميشود « 3 » . اين تعريف نيز همانند تعريف قبل ، عام نيست وتنها تعدادى از آيات را شامل مىشود . از ميان سه تعريف فوق ، اوّلين مورد جامع‌ترين ، مشهورترين وكامل‌ترين است . ذكر اين نكته ضروري است كه اگر بخش عمده‌اى از يك سوره مكّى باشد ، آن را مكّى مىدانند واگر بخش أعظم آن مدنى باشد ، مدنى خوانده مىشود . در پايان بايد اشاره نمود كه : براي تشخيص مكّى يا مدنى بودن سور قرآن كريم راه‌هاى زير وجود دارد : 1 . وجود روايات صحيح وموثّق دالّ بر زمان ، مكان يا موضوع نزول سوره . 2 . وجود ملاك‌هاى عمومى يا غالب صحيح در سور مكّى ومدنى . 3 . سياق آيات ومطالب موجود در سوره . دقيق‌ترين ومطمئن‌ترين راه ، سوّمين مورد است كه مورد توجّه بسيارى از علما نظير مرحوم علّامه طباطبايى ( ره ) بوده است .

--> ( 1 ) . البرهان في علوم القرآن ، ج 1 ، ص 273 . ( 2 ) . ر . ك : مجمع البيان ، ج 9 ، ص 66 . ( 3 ) . البرهان في علوم القرآن ، ج 1 ، ص 274 .