است نيرومند مىسازد » . و در اين ديدگاه ، هر چه مال بيشتر باشد شخصيّت بزرگوارتر ، و هر چه سود فراوانتر شود شخصيّت بزرگتر خواهد شد . و از اينجاست كه شخصيّت واقعى انسان به شخصيّتى دروغين و موهوم و ساختگى مبدّل مىشود . و فقر ( كه نتيجه اى از تكاثر است ) ، در اين مقياس ، شخصيّت انسان را مىزدايد و آن را محو مىكند . بنا بر اين ، تكاثر و نظام تكاثرى و سرمايه دارى ، از دو سو ، به انسان و انسانيّت و اجتماع بشرى و ارزشها آسيب مىرساند : از سوى متكاثر ، با بخشيدن شخصيّت خيالى و فاقد ارزش به او ؛ و از سوى نادار ، با زدودن شخصيّت اصلى او ، كه هيچ غبارى بر آن ننشسته است . و ثروتمندان ، با تكيه بر اين شخصيّت خيالى ، خود را سرپرستان و وكيلان و مدافعان حقوق محرومان مىپندارند ؛ و از اين راه سلطه هاى تجاوزكارانهء خود را بر اجتماع تحميل مىكنند ، و بواقع فرمانروايان بر مردم مىشوند ، هر چند به ظاهر چنين سمتى نداشته باشند . آرى ، آنجا كه حديث از واقعيّتى سخت اسف انگيز سخن گفته است : « من كثر ماله رأس « 1 » - ( 1 ) هر كس مالش فراوان شود به سرورى مىرسد » ، راست گفته است . و هيچ زيان و خسارتى - براى جامعه - بزرگتر از اين نيست ، زيرا كه آنان - به نصّ حديث نبوى - بدترين بدان امّتند ، « 2 » و آيا زيانى از اين بالاتر مىشود ، اگر آنان - چه به ظاهر و چه در واقع - رياست يابند ، و در آن نفوذ داشته باشند ، و در احزاب سياسى و اجتماعى و مجالس قانونگذارى و دستگاه هاى حكومت دخالت كنند ؟ « 3 » آيا ممكن است كه

--> « 1 » « كافى » 8 / 21 ، از سخنان امام علىّ بن ابى طالب « ع » ، از « خطبهء وسيله » ؛ نيز - فصل 14 ، از اين باب ( جلد سوّم ) « 2 » حديث شريف نبوى : « شرّ أمّتي الأغنياء » ، در فصل 8 ، از اين باب آورده شد ، ملاحظه شود ( جلد سوّم ) . « 3 » نزديك شدن متكاثران به مقامات دينى و وجهه داشتن در نزد آنان نيز ، براى امّت اسلامى امرى كمرشكن است ، و باعث ضعف دين ، تباهى جامعه ، نابودى قسط و عدل ، فرو خفتن شعلهء انقلاب ، بسته شدن دست حاكميّت در اجراى عدالت ، نوميدى مصلحان آگاه ، بريدن جوانان آينده جو ، و دلسردى طرفداران مخلص حق و عدل است . از آيات قرآنى و احاديث متعدّدى كه در بارهء آنان و معرّفى صفات فردى و اجتماعى و رفتارى آنان آمده است ، اين حقايق بروشنى فهميده مىشود . در يك كلمه بايد گفت : « نزديك شدن ياد شده و پذيرش آن ، بر خلاف سيرهء الهى پيامبران است » ( * ( وَيا قَوْمِ ! لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مالًا - « سورهء هود » - 11 - آيهء 29 ) نيز - فصل 22 ، از اين باب ( در همين جلد ) ، و فصل 50 ( جلد پنجم ) ، ملاحظه شود .