نگاهى به سراسر فصل فقر ، ميراندن و كشتن : فقر سبب چند كشته شدن براى آدمى مىشود : 1 - كشته شدن شخصيّت : امام على « ع » مىفرمايد : « الفقير حقير لا يسمع كلامه « 1 » - ( 1 ) انسان فقير حقير است ، و كسى به سخن او گوش نمىدهد » . اين كشته شدن براى آدمى سختتر از كشته شدن جسدى است ، زيرا كه پايگاه اصلى براى هر كس شخصيّت اجتماعى و مقام انسانى او است . و احساس عقدهء حقارت ناشى از فقر ، اين پايگاه و مقام را ويران مىكند و از ميان مىبرد . 2 - كشته شدن جسم و نيروى آن : اين كشته شدن بر دو گونه است : فورى و تدريجى ؛ فورى آن است كه بينوايان به دليل نبودن غذا و دوا ، يا ناتوانى گرم كردن خود در برابر سرما يا نداشتن امكانات بهداشتى و پزشكى بميرند . و امّا تدريجى ، بيشتر از كشته شدن فورى مصداق پيدا مىكند ، و بيشتر فقيران از همين راه مىميرند . و سبب آن دست نيافتن ايشان به خوراك كافى ، يا بدى تغذيه ، يا گرسنگى مرئى و نامرئى ، و كمبود مواد و عناصر غذايى لازم براى بدن است . . . و اين عوارض به لاغرى و از بين رفتن نيروهاى بدنى منجر مىشود و بدن را براى هجوم بيماريهاى هلاككننده و سپس مرگ آماده مىسازد . آمار مرگ و مير و ميانگين ايام زندگى - در سرزمينهاى مستضعف - دليلى آشكار است بر اين دو شكل از كشته شدن و از ميان رفتن بينوايان . 3 - كشته شدن مواهب و استعدادها : امام على « ع » مىفرمايد : « . . . و إن افتقر قنط و وهن « 2 » - ( 2 ) چون انسان فقير شود ، نوميد و موهون خواهد شد » . و اين واضح است ، چه انسان بينوا فكرى جز آن ندارد كه

--> « 1 » « بحار » 72 / 47 . « 2 » « نهج البلاغه » / 1160 ؛ « عبده » 3 / 190 .