ذيل اين آيه ، چيزى جز اين حديث نيامده بود ، همان براى طرد « كنز » ، به صورت مستقل و قاطع ، كافى به شمار مىرفت : « مال چهار هزار ( درهم ) است ، دوازده هزار درهم كنز است ، از حلال بيست هزار ( درهم ) فراهم نمىآيد ، دارندهء سى هزار ( درهم ) در معرض هلاكت است ، و كسى كه صد هزار درهم داشته باشد از شيعيان ما نيست » . « 1 » آرى ، مال فراوان ، مانند خوراك فراوان ، زمينه ساز بيماريهايى روانى است ، همچون گردنكشى ، و سرمستى ، و سنگدلى ، و مردن دل ، و تباهى دين ، و تصاعدى شدن حرص و آز ، و درازى آرزو ، و چسبيدن به زندگى زمينى . و هر چه مال بيشتر و متراكمتر شود ، اين بيماريها بيشتر شدّت پيدا مىكند و كارىتر مىشود ؛ پس افراط مالى به مراحلى از سقوط روحى مىانجامد ، و سرانجام به تباهى و نابودى منجر مىشود . از مهمترين تعاليمى كه در حديث ياد شده وجود دارد ، مجسّم ساختن مرحلهء هلاكت و نابودى است به صورتى واقعى ، در اين تعبير : « دارندهء سى هزار ( درهم ) در معرض هلاكت است » . « 2 » اكنون تعاليم قرآنى و حديثى را به يك ديگر مىپيونديم : ( 1 ) - * ( وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ الله وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ) * . . . « 3 » در راه خدا خرج و انفاق كنيد ، و خويشتن را به دست خود به مهلكه ميندازيد ( و به عاقبت بد دچار مسازيد ) » ؛ ( 2 ) - « إيّاك أن توجف بك مطايا الطَّمع فتوردك مناهل الهلكة « 4 » از آن بپرهيز كه مركبهاى آزمندى تو را بردارد ، و به آبشخورهاى

--> « 1 » متن حديث ، در فصل ( ص 222 ) ، به نقل از كتاب « تحف العقول » گذشت . البته احاديث چندى ديگر ، در تأييد اين حديث رسيده است كه برخى از آنها در فصل نقل شد . اين احاديث در كتاب « تحف العقول » ، كه مورد اعتماد علما و فقها - از جمله ، شيخ اعظم انصارى - قرار دارد ، نقل گشته است . « 2 » براى اطَّلاع يافتن از مقدار « مال كثير » - كه موجب تباهى اخلاقى و فساد اجتماعى است - به « بند 7 » ، در همين « نگاهى به سراسر فصل » ، مراجعه كنيد . « 3 » « سورهء بقره » : 195 . « 4 » « نهج البلاغه » / 929 ؛ « عبده » 3 / 57 .