( 9 ) - در پرتو آنچه بدان اشاره كرديم ، معلوم مىشود كه پيمودن « راه ميانه » و برقرار شدن نظامى مالى كه پيرو ميزانهاى ميانه روى و مقياسهاى آن باشد ، موجب نفوذ كردن دين در ميان توده ها ، و كمك كردن به اجتماع براى اجراى احكام و مقرّرات دينى مىشود ، زيرا كه ديگر آن دو مانع بزرگ ( تكاثر و فقر ) ، نمىتوانند راه ديندارى و متعهّد بودن را بر مردم سد كنند - و اين امرى آشكار است . ( 10 ) - پس بر علماى دينى و حاكميّت قرآنى واجب است كه مردمان را به پيمودن راه ميانه و اقتصادى - در مالكيّت و مصرف - برانگيزند . و اين كار جز با مبارزهء عملى قاطع بر ضدّ آن دو مانع تحقق پيدا نخواهد كرد . 2 - محدود سازى مال از راه محدودسازى سود : احاديث رسيده در اين موضوع ( محدود كردن سود ، و در نتيجه محدود كردن مالكيّت و مصرف ) ، به ما تعليم مىدهد كه سود در اسلام - بويژه غير اندك آن - استثناست نه اصل و قاعده . اصل آن است كه اجناس و كالاها با فروشى بىتكلَّف ، و به صورتى عادلانه توزيع شود ، « با مراعات موازين عدل و نرخهايى كه به هيچ يك از دو طرف خريدار و فروشنده اجحاف نشود » « 1 » ، تا كالاها - با وضعى درست - به دست مردمان برسد ؛ توليدكننده و واردكننده و فروشنده مىبايد هر يك به سودى سبك و « قوامى » بسنده كنند ، و زندگى مقتصدانهء خود را با آن بگذرانند . البته در اقتصاد سرمايه دارى و تكاثرى ، سود قاعده و اصل و هدف است . و توزيع كالاها و اجناس و رساندن آنها به دست مردم ، در اين نظام ، فقط وسيله است براى دست يافتن صاحبان مال به سود بيش و بيشتر ، تا برسد به سودهاى سرسامآور . در نظام تكاثرى ، سنگ بنا سود تكاثرى و نفع تصاعدى است . شش مطلب

--> « 1 » « نهج البلاغه » / 1018 ؛ « عبده » 3 / 110 - 111 .