مسلمان بودن است و ديگرى ملاك انسانيّت عمومى ، و امتيازهاى معنوى اشخاص را - تا چه رسد به امتيازهاى موهومى كه اسلام آنها را پايمال كرده است - براى جهان ديگر باقى مىگذارد ، و براى آنها تأثيرى در بهره مند شدن از مواهب اين زندگى قائل نمىشود . و اين طرز تفكَّر را با طرد كردن تفكَّر مخالف تقويت مىكند ؛ به همين جهت پيامبر بزرگوار « ص » مىفرمايد : « يا عليّ ! إنّ القوم سيفتنون بعدي بأموالهم ، و يمنّون بدينهم على ربّهم « 1 » - ( 1 ) اى على ! مردمان پس از من با اموالشان در معرض آزمايش قرار مىگيرند ، و با دين خود بر پروردگارشان منّت مىنهند » . و اين تعليم متوجّه كسانى است كه براى قبول دين بر خداوند سبحان منّت مىگذارند . و اين گونه كسان - بطبع - صاحبان اموال و ثروتمندانند ، با اينكه معلَّم بزرگ دين ، حضرت امام جعفر صادق « ع » مىفرمايد : « . . . فضائلهم بينهم و بين الله « 2 » - ( 2 ) فضايل مردم ، مربوط به خود و خدايشان است ، نه مربوط به مردم و شريعت و قانون و دستگاه اجرائى و سياست و حكومت و معيشت . . . پس اسلام فضايل اشخاص را انگيزه اى براى به دست آوردن امتيازى در تملَّك اموال ، يا انحصارطلبى در حقوق ، يا استيلايابى بر سياست و قانونگذارى به شمار نمىآورد . تقوى ، در عين آنكه به خودى خود ارزش و ملاكى است براى فضايل * ( إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ الله أَتْقاكُمْ ) * « 3 » - ( 3 ) گرامىترين شما در نزد خداوند پرهيزگارترين شماست ) ، به هيچ روى موجب تبعيض در حقوق معيشتى كه هر انسانى به آن نيازمند است نمىشود ؛ به همين گونه انفاق و هزينه گذارى براى برخى از كارهاى خير و مصارف دينى از سوى كسانى توانگر ، نبايد سببى براى امتياز خواهى يا انحصارطلبى در استفاده از مواهب و اموال و فرصتها و اوضاع و احوال شود ، بلكه آن بخشندگان - اگر معتقدند و متعهّد - بايد بدانند كه اين امرى است ميان ايشان و

--> « 1 » « نهج البلاغه » / 491 ؛ « عبده » 2 / 65 . « 2 » « وسائل » 11 / 81 ، نيز - فصل 47 ، از اين باب ( جلد پنجم ) . « 3 » « سورهء حجرات » ( 49 ) : 13 .