نگاهى به سراسر فصل محور و معيار قرار دادن مال : جريان مال در اجتماع بايد چنان باشد كه درآمدهاى مالى را در خدمت انسان و كارهاى مربوط به انسان قرار دهد - با مصرف كردنى مشروع و معتدل - و قضاياى اقتصادى را از ارزشهاى اخلاقى جدا نكند ؛ بنا بر اين شالوده ، انگيزه هاى مادّى و اقتصادى محض جاى خود را به انگيزه هاى معنوى و انسانى خواهد داد ، و مال جز به خير و سود همهء مردم به كار نخواهد افتاد . ليكن اگر مال محور و معيار و هدف شود ، همهء جهتگيريهاى اقتصادى به جهتگيريهايى مادّى محض بدل مىشود ، و تمايلات مادىگرايانهء پست بر آنها فرمان مىراند ، و اصالتيابى مال و كسب آن بر فرهنگ و اخلاق و سياست و اقتصاد فردى و اجتماعى و ديگر روابط جامعه مستولى مىگردد . و در اين هنگام همهء نشاط آدمى بر گرد محور مال و زياد كردن آن به گردش در مىآيد ، و تخصّص از تعهّد ، و ثروتمندى از گوش فرادادن به نداى وجدان جدا مىشود ، و علم و دانش به صورت كالايى درمىآيد كه در بازارهاى توليد و بهره كشى در معرض خريد و فروش قرار مىگيرد ، تا از اين راه درآمدهاى متكاثران و زراندوزان تأمين شود . در چنين محيطى به كارگران و كشاورزان و ديگر افراد همچون كالايى نظر مىشود كه بهاى آن بستگى به مقدار بهره اى دارد كه بهره كشان مىتوانند از آن به دست آورند . در نتيجهء اين محور سازى مال ، انسان متكاثر مسخ مىشود و وجدان او مىميرد ، تا جايى كه مال را ملاك ارزش و ارزيابى قرار مىدهد ، و آن را سببى براى برترى بر مردم و تحميل تسلَّط و فرمانروايى بر ايشان مىشناسد . محور سازى مال در محيطها و اجتماعهاى دينى نيز رخ مىدهد ، منتها با پرده پوشى و حيله گرى ، و محورسازان مال به دين و مردان دين براى آن نزديك مىشوند تا جهتگيريهاى آنان را به سود خويش و درآمدهاى خويش تغيير دهند . به همين جهت مىكوشند تا فقط بخشى از تعاليم و احكام اسلامى - به صورتى جدا از ديگر بخشها - عملى