مؤثّرش در زنده كردن دانش‌هاى دينى بشارت داده‌اند . البتّه اين ولادت مبارك در عصر و زمانه‌اى به وقوع پيوست كه امّت اسلام در اثر فتوحات پياپى و در هم‌آميختگى تمدّن‌ها و مبادلات فرهنگى دستخوش گردبادهاى تغيير و تبدّل گرديد كه باتوجّه به نوپايى حركت فرهنگى و علمى اسلام ، و همچنين محروميّت امّت از سرچشمهء فيّاض رسالت الهى كه در اهل بيت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله تجسّم عينى پيدا مىكرد ، اين فرهنگ‌هاى وارداتى و گردبادهاى تغيير و تبدّل توانست امّت اسلام را دور زده و آنان را از فرهنگ اصيل خود دور گرداند . امام محمّد باقر عليه السّلام تمامى عمر بابركت و شريف خود را در شهر مدينهء منوّره به سرآوردند و باران دانش و معرفت آن حضرت بر امّت اسلام مىباريده است ، همچنين در رابطه با جماعت نخبگان صالح كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله بنيانگذار هستهء مركزى و اصلى آن بوده و امام على بن ابى طالب عليه السّلام و سپس امام حسن و امام حسين عليه السّلام در ادامه ، پرورش آنان را پى گرفته و پس از آن‌ها پدر بزرگوار امام باقر عليه السّلام يعنى حضرت علىّ بن الحسين امام زين العابدين عليه السّلام نيز به تغذيهء روحى و معنوى و فكرى اين جمعيّت صالح پرداخته و همهء عناصر ساختارى و تكاملى رشد و نموّ اين طبقه را به آنان اعطا كرده بود ، حضرت امام باقر عليه السّلام نيز ادامه‌دهندهء راه پدران پاكش بود . امام محمّد باقر عليه السّلام از آغاز ولادت تا هنگام شهادت ، بيداد و ستمگرى امويان را با تمام وجود خود لمس فرمود . البتّه اگر مدّت كوتاه خلافت عمر بن عبد العزيز را كه به حدود دو سال و نيم مىرسد و در طول آن ، نسبتا اوضاع بهتر شده بود از مدّت عمر شريف آن حضرت كسر كنيم . بنابر اين امام باقر عليه السّلام با شديدترين دوران‌هاى ستم و بيدادگرى امويان هم‌عصر بوده است . البتّه آن حضرت به زمان افول كوكب بخت اين جريان