اسرا دوغان / مهرى آريانفر
56
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )
دين و اخوت اسلام در كار است . وكيل وهبىافندى از طرف همايون التفات به درگاه دولت عليّه فرستاده شد . وى از طريق بغداد عازم درگاه معلى شده است . به وكالت وى معاهدهاى ميان دو دولت بسته شد . بنده ، وهبىافندى طى 48 روز به دارالسلطنه سنيّه رسيدم . بين دولت عليّه و اهالى ايران مصالحهاى طبق خواست مستمر و دائم حضرت مشاراليه منعقد شده است و دولت مدوام و مستمر ، طبق آن اقدام مىكند . با اينكه از مقتضاى معدلت خداوندگار است تا قوافل موحدين در سايه پادشاهى در امنيت و سلامت آمد و شد كنند ، اما اينطور نبود و در متن نامههاى حجاج ايران ، غارت و تلف شدن و خسارت مشاهده مىشود كه اين امور لايق شأن دولت ابدمدت نيست . تجار ايران با كثرت خلق ، براى زيارت مرقدهاى ائمه اهل بيت به جانب بغداد و بصره ، اياب و ذهاب مىكنند و تعدادشان در اين دو بلده ، وافر است . اين امر محتاج بيان نيست كه گفته شود در وباى واقع شده در سنين ماضيه ، تجار و زوار زيادى فوت كردند . در آن زمان در حالى كه وراث در آنجا فوت مىكردند ، والى بصره اموال و دارايى آنها را براى خود ضبط كرد . حضرت وكيل ، مكاتبى تحرير كرد كه وارث آنها در ايران ساكنند ، پس تركههاى آنها را تسليم كن . هر چقدر ايشان گفتند ، فايده نكرد . علاوه بر اين ، قلعه چوالان سرحد ايران است زمانى كه محمدبيگ ، متصرفى سابق بابان به حضرت وكيل التجاء كرد و خواستار قلعه شد وكيل وى را نزد عمرپاشا شفاعت كرد . وى با شفاعتهايشان قلعه چوالان را به محمدبيگ تخصيص داد . لكن دوباره ، محمدبيگ شورش كرد و جهت دستگيرى وى عسكر تعيين شد . عساكرى كه جهت دستگيرى مير مؤمىاليه رفتند ، به كمك حضرت وكيل نياز داشتند . محمدبيگ با دو هزار سرباز به رياست علىمرادخان ، نه [ از ] سرحد خارج نشد و نه