على محمدى
394
شرح اصول استنباط ( فارسى )
كردهاند از قبيل : « لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ » ، « إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ » ، * « إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً » * و . . . گفتهاند : اين آيات بعمومها و اطلاقها از متابعت ظن و غير علم منع نموده و آن را تحريم نموده و لا ريب در اينكه متابعت از خبر واحد مجرد متابعت از ظن است پس به حكم آيات مذكور حرام است . جواب ما : اصوليين از اين آيات سه جواب دادهاند : الف : اگر كسى آيات مذكور و ماقبل و مابعد آنها را در قرآن ملاحظه كند خواهد يافت كه اين آيات در زمينهء اصول اعتقادى و مسائل نظرى دين است و ربطى به فروع دين و مسائل عملى ندارد طبق اين جواب ما نحن فيه يعنى حجيت خبر واحد در فروع دين تخصصا و موضوعا از آيات بيرون است . ( صاحب معالم و شيخ انصارى ره هم به اين جواب اشاره كردهاند ) . ب : بر فرض كه آيات فوق مخصوص اصول دين نبوده بلكه مسائل عمليه را هم شامل شوند ولى ظاهر آيات نهى از اتباع ظن مطلق بما هو ظن است و امّا خبر واحد ظن بما هو ظن نيست بلكه ظن خاص است يعنى از ظنونى است كه قام الدليل القاطع على اعتباره و حجيته و چنين ظنى ملحق به علم و نازل منزله علم است و ظن صرف نيست باز هم ما نحن فيه يعنى خبر واحد تخصصا و موضوعا از مفاد آيات خارج است نه اينكه خروج تخصيصى و حكمى باشد . ج : بر فرض قبول كنيم كه عموم آيات موضوعا خبر واحد مجرد را هم شامل است و اين نيز مصداقى از مصاديق آن عمومات است ولى به زودى خواهد آمد كه به حكم ادلّه اربعه خبر واحد ولو ظن باشد امّا حجت است و در نتيجه آن ادلّه اخص و اين آيات اعم است و يقدم الخاص على العام پس بتوسط آن ادلّه اين عمومات را تخصيص زده و خبر واحد تخصيصا از تحت اين عمومات خارج مىشود يعنى