على محمدى

381

شرح اصول استنباط ( فارسى )

مشهور علماء و بلكه نقل اجماع شده بر اينكه : قول لغوى مقبول است و عملا هم همگان در طول تاريخ بدان مراجعه داشته‌اند و اين كتب فقهاء عظام است از شيخ و علامه و شهيد و شيخ انصارى و . . . كه از استناد به كتب لغت پر است منتها در اينكه رجوع به قول لغوى از چه‌باب است ؟ دو احتمال وجود دارد . 1 - از باب شهادت است كه در اسلام شهادت در موضوعات مقبول است و قول لغوى هم نسبت به معناى لغت مصداقى از مصاديق آنست و از اين باب مقبول است و اگر از باب شهادت شد البته شرائط شهادت را لازم دارد كه تعدّد باشد يعنى دو شاهد و دو لغوى شهادت دهند و نيز عدالت باشد كه هردو عادل باشند مثل ساير موارد . 2 - از باب رجوع به اهل خبره است : بناء عقلاء عالم براينست كه در هرفنى به خبره مراجعه مىكنند مثلا براى شناخت قيمت منزل به مهندس و براى شناخت مرض به طبيب و براى تقليد به مجتهد و . . . مراجعه مىكنند حال لغت‌شناس هم در فن خود خبره است به حكم عقل و بناء عقلاء بايد بدان مراجعه شود و اگر از اين باب شد ديگر شرائط عدالت و تعدد هم كه در شهادت بود معتبر نيست مصنف مىفرمايد : حق اينست كه رجوع به لغوى از همين باب است بدليل اينكه فقهاء به قول لغوى مراجعه مىكنند بدون اينكه از ايمان و يا حتى از اسلام او جستجو كنند تا چه رسد به بحث از عدالت او آرى يك مطلب هست و آن اينكه بايد لغت‌شناس مورد وثوق و اطمينان باشد چون عقلاء عالم در همهء شئوون به خبره‌اى مراجع مىكنند كه مورد وثوق آنها باشد و به غير موثق مراجعه ندارند مگر قرائن بر صدق او داشته باشند پس قول لغوى به حكم بناء عقلاء حجت