على محمدى

357

شرح اصول استنباط ( فارسى )

حتما بايد امتثال تفصيلى باشد ؟ در مسئله دو نظريه مطرح است : [ امتثال اجمالى ] 1 - محققين از متأخرين برآنند كه امتثال اجمالى كفايت مىكند مطلقا يعنى چه در عبادات و چه معاملات ، چه با تمكن از تحصيل علم تفصيلى و چه بدون آن چه امتثال اجمالى مستلزم تكرار باشد و چه نباشد و دليل اينان در لابلاى بحث خواهد آمد . 2 - اكثر متقدمين معتقد به تفصيل بوده‌اند ميان توصليات و تعبديات ، ميان تمكن از تحصيل علم و عدم تمكن و جناب مصنف همين نظر را برگرفته و مىفرمايد : فيه تفصيل ، بيان مطلب : بطور كلى عملى كه انسان علم اجمالى دارد به وجوب آن مثلا از دو حال خارج نيست : 1 - يا تعبدى است يعنى عملى است كه قصد قربت در آن معتبر و شرط صحت آنست . 2 - و يا توصلى است يعنى قصد امتثال امر شرط صحت آن نيست اگرچه شرط ثواب هست . و در هريك از دو صورت مذكور گاهى مكلف متمكن از تحصيل علم تفصيلى و بدنبال آن امتثال تفصيلى مىباشد به اينكه مراجعه كند به آيات ، اخبار متواتره و . . . و واجب واقعى را بدست آورد و گاهى دسترسى به علم ندارد و تنها راه چاره همين امتثال اجمالى است از ضرب اين دو صورت در دو حالت قبلى چهار قسم پديد مىآيد و باز در هريك از چهار صورت مذكور گاهى احتياط و امتثال اجمالى مستلزم تكرار عمل است كما فى الدوران بين المتباينين و گاهى احتياط مستلزم تكرار نيست كما فى الاقل و الاكثر و مجموع صور مسئله به هشت صورت