3 - اجمال مخصص مبحث سوم از مباحث عام و خاص پيرامون اجمال مخصص است و عنوان بحث در حقيقت اينست كه آيا اگر دليل خاص مجمل شد اجمال آن به عام سرايت كرده و عام را از قابليت تمسك مىاندازد يا اينكه اجمال دليل خاص به عام سرايت نكرده و عام را از حجيت نمىاندازد و باز هم به عموم عام مىتوانيم تمسك كنيم و حكم فرد مشكوك را از اصالة العموم روشن كنيم ؟ در اين رابطه ابتدا مقدمه‌اى آورده و سپس در سه مقام بحث مىكنيم . امّا مقدمه : بطور كلى مخصص بر دو قسم است : 1 - لفظى 2 - لبى . مخصص لفظى عبارتست از دليل خاصى كه از مقولهء الفاظ و اقوال باشد و بدلالت لفظيه حكم خاص را بيان كند نظير كتاب و سنت كه فرضا عامى در قرآن آمده و مخصص آن در كنار عام و متصل به عام ذكر شده و يا منفصلا و در سوره يا آيهء ديگرى آمده و يا در سنّت و روايات بيان شده و يا فرضا عامى در سنت و لسان معصوم ( ع ) بيان شده و مخصص آن متصل به عام آمده و يا منفصلا و در كلام همان معصوم و يا معصوم بعدى تبيين شده است كه تمامى اينها از نوع مخصصات لفظيه هستند . مخصص لبى عبارتست از دليل خاصى كه از مقولهء الفاظ نباشد بلكه از خارج و به حكم عقل قطعى اين تخصيص ثابت شود يا ببركت اجماع درست گردد مثلا فرض كنيد مولائى به عبدش فرمود : اكرم العلماء و سكوت كرد ولى عبد به عقل خود مراجعه نموده و با محاسبات عقلى قاطع شد كه مولى به هيچ‌وجه اكرام علماء فاسق را نخواسته و نسبت به آنها رضايت نمىدهد لذا به حكم عقل آن عموم را تخصيص مىزند و همينطور است اگر از خارج اجماعى قائم شود ضمنا وجه تسمه