عقيده منصف اينست كه تمايز علوم از يكديگر به موضوعات آنها است نه به اغراض و غايات بدليل اينكه اگر تمايز به غايات باشد كليّت نخواهد داشت زيرا كه گاهى دو علم و دو رشته كه نسبت بينهما عموم و خصوص مطلق است داراى يك غايت و غرض بيشتر نيستند و در اين گونه موارد تمايز به اغراض مشكل است ولى به موضوعات آسان است مثلا علم طب با علم جرّاحى دو رشته است كه موضوع اوّلى مطلق امراض بدنيه است و در آن از اسباب و عوامل مرض راههاى رفع مرض و راههاى دفع و پيشگيرى آن بحث مىشود و هدف از اين مباحث حفظ الصحة است و موضوع دوّمى خصوص امراضى است كه نياز به جرّاحى دارد و در آن علم از عوامل و روافع و دوافع اين قسم امراض بحث مىشود باز هم به منظور حفظ الصحة ملاحظه مىكنيد كه غايت دو علم واحد است . ولى موضوعات متفاوت و متمايز است پس بايد تمايز را به موضوعات دانست نه به اغراض و گرنه ماده نقض پيدا مىشود . 4 - موضوع اصول فقه پس از اينكه در دو مبحث قبل با موضوع مطلق العلم آشنا شديم در اين بحث راجع به موضوع خصوص علم اصول فقه كه علم موردنظر ما است مذاكره مىكنيم : سئوال اينست كه موضوع علم اصول چيست ؟ جواب : در اين رابطه اقوالى وجود دارد كه فهرست‌گونه نقل مىكنيم : 1 - صاحب محاضرات « 1 » مىگويد : لا موضوع‌له واقعا و ان حقيقته عبارة عن عدة من القضايا و القواعد المتباينه بحسب الموضوع و المحمول الّتى جمعها فى

--> ( 1 ) محاضرات ، ج 1 ، صفحهء 28 .