على محمدى

148

شرح اصول استنباط ( فارسى )

تسبيحه و سه تسبيحه در دو ركعت اخير از نمازهاى رباعيه حال تخيير بين متباينين قطعا ممكن است و واقع هم شده اما تخيير بين اقل و اكثر اگر اقل به تنهائى محصل غرض نباشد كه قطعا تخيير نيست ولى اگر محصل غرض باشد هركدام مستقلا آيا تخيير ميان اقل و اكثر معقول است يا اقل معينا واجب و اكثر مستحب است ؟ فيه اقوال و اشكال : برخى برآنند كه تخيير معقول است و مكلف مخير است بين اقل و اكثر ، برخى برآنند كه اقل معينا واجب و اكثر مستحب است و برخى قائل به تفصيل هستند ميان دفعيات و تدريجيات كه بايد از كتب مفصله اخذ شود ولى چيزى كه هست اينكه مطلب آسان است چون ثمرهء عمليه‌اى بين اين اقوال نيست البته اگر قصد وجه يعنى نيت وجوب يا استحباب معتبر باشد ثمره ظاهر مىشود ولى وقتى اينها را معتبر ندانستيم كما ثبت فى محله ثمره‌اى ندارد و لذا مكلف در مقام عمل اكثر را احتياطا انجام مىدهد و به اكثر قصد وجوب يا استحباب هم نمىكند تا تشريع باشد يا محذور ديگرى داشته باشد . 8 - [ مبحث هشتم ] واجب موسع هشتمين و آخرين مبحث از مباحث اوامر پيرامون واجب موسع است . سابقا در يكى از تقسيمات واجب عنوان شد كه واجب يا مضيق است و يا موسع ، واجب مضيق آن بود كه وقت مقرر شرعى براى آن دقيقا به اندازه وقت انجام عمل است نه بيشتر و نه كمتر مثل صوم و . . . و واجب موسع آنست كه مقدار زمان تعيين شده از براى آن شرعا بمراتب بيشتر از مقدار وقت انجام خود عمل است مثل نمازهاى يوميه حال واجب مضيق بالاتفاق هم ممكن است و هم وقوع خارجى دارد و مثال آن صوم ماه مبارك است