باشد كه حتما بايد يكى از اين كارها انجام پذيرد . نكته قابل ذكر اينست كه تخيير بر دو قسم است 1 - تخيير عقلى 2 - تخيير شرعى . تخيير عقلى آنست كه حاكم به تخيير عقل انسان است و آن در مواردى است كه مولى عبدش را به ايجاد طبيعتى دعوت فرموده كه آن طبيعت در خارج قابليت دارد كه در ضمن افراد كثيره تحقق يابد مثلا اكرم انسانا - اشتر قلما ، اطعم مسكينا و . . . در اينجا به حكم عقل مكلف آزاد است و هر فردى از افراد آن كلى و قدر جامع را كه اتيان كرد امتثال صدق مىكند ( الانطباق قهرى و الاجزاء عقلى ) . تخيير شرعى آنست كه حاكم به آن شارع مقدس است مثل اينكه مولى فرموده است افعل احد الامرين ، اوجد احد الامور و . . . حال تخيير عقلى با تعيينى بودن منافاتى نداشته و قسيم آن نيست بلكه قسم آنست زيرا كه واجب تعيينى گاهى شخصى است و يك فرد بيشتر ندارد مثل اكرام زيد و گاهى كلى است مثل اكرام انسان آنكه قسيم واجب تعيينى است همانا تخيير شرعى است . تقسيم سوّم : واجب در تقسيم ديگر به دو قسم تقسيم مىشود 1 - مضيق 2 - موسع . واجب مضيق عبارتست از آن واجباتى كه وقت تعيين شده از قبل شارع دقيقا به اندازهء انجام خود واجب است نه بيشتر و نه كمتر مثل صوم ماه مبارك كه از اول طلوع فجر صادق شروع و به اول غروب شرعى يعنى ذهاب حمره ختم مىشود نه بيشتر و نه كمتر و مثل حج كه در موسم و اوقات معينى انجام مىپذيرد نه بيشتر و نه كمتر . واجب موسع عبارتست از واجبيكه وقت تعيين شده در آن از نظر شارع به