على محمدى

105

شرح اصول استنباط ( فارسى )

فلا تؤذوهم بذلك ) و نيز تغوط در زير درختان ميوه‌دار ( و محل الكراهة ما يمكن ان تبلغه الثمار و ان لم يكن تحتها ) . 5 - مباحات : و آنها عبارتند از كارهائى كه خداوند فعل و ترك آنها را در حق بندگان مباح فرموده و فعل و ترك آنها مساوى است مانند خوردن - آشاميدن و . . . البته اكل و شرب به عنوان اوّلى و عند الاختيار و بدون پيش آمدن هيچگونه ضرورتى مباح است ولى گاهى به عنوان ثانوى و عند الضرورة واجب هم مىشوند اگر حفظ نفس برآن متوقف باشد و بدون آن هلاك شود و گاهى حرام مىشوند اگر اكل و شرب مضربه حال انسان باشد كما اينكه واجب يا حرام يا مستحب يا مكروه نيز به عناوين اوليه اينچنين هستند ولى گاهى به عنوان ثانوىاى چه بسا واجب حرام مىشود مثل حال تقيه و حرام واجب مىگردد و . . . و براى اين مطلب عناوين اوليه و ثانويه باب واسعى است در فقه و احكام شرعيه . با حفظ اين مقدمه تقسيمات واجب را شروع مىكنيم : جناب مصنف در اين كتاب هفت تقسيم از تقسيمات واجب را بيان كرده‌اند : تقسيم اوّل : واجب در تقسيمى به دو قسم مىشود : 1 - عينى 2 - كفائى . واجب عينى عبارتست از آن عملى كه اعيان و اشخاص مكلفين فرد فرد بدان مكلف هستند و بر همگان جدا جدا واجب است و با انجام برخى از مكلفين از عهدهء بقيه ساقط نمىشود همانند نمازهاى يوميه كه بر فقير و غنى ، سلطان و رعيت ، عالم و عامى ، پير و جوان ، زن و مرد واجب است چون همگان نيازمند مصالح ملزمهء صلوتى هستند و كذا الصوم و . . . واجب كفائى عبارتست از واجبى كه ابتدا بر همگان واجب مىشود و هيچكس مزيتى ندارد كه خطاب به خصوص او متوجه شود بلكه بر همگان متوجه مىشود منتها از آنجا كه مطلوب اصل ايجاد آن است و در تكرار آن فايده‌اى نيست