عقل ما استقلالا و بدون كمك گرفتن از شرع مقدس مىتواند حسن و قبح افعال را ادراك كند يا خير ؟ برفرض اينكه بتواند ادراك كند آيا ما حق داريم بدون رسيدن بيانى از شارع برطبق ادراك عقل رفتار كنيم ، يعنى كارى را كه عقل حسن تشخيص مىدهد مرتكب شويم و كارى را كه قبيح تشخيص مىدهد ترك كنيم يا اينكه بايد دست روى دست بگذاريم و منتظر خطاب شارع باشيم و حق نداريم به اين ادراك عقل ترتيب اثر بدهيم ؟ در اين مرحله ، طرف بحث اخباريين با اصوليين هستند . اخباريين مىگويند : افعال حسن و قبح ذاتى دارند ولى عقل ما استقلالا توان درك آنها را ندارد بلكه بايد منتظر بيان شارع باشيم چون عقل ما خطا مىكند و ممكن است كارى را كه در واقع حسن دارد قبيح بداند او بالعكس . اما اصوليين مىگويند : در برخى از افعال و كارها عقل ما استقلالا حسن يا قبح را ادراك مىنمايد و نيازى به بيان شارع ندارد . اين مرحله هم جاى بحثش در علم اصول نيست بلكه مربوط به علم كلام است و اگر در اصول مطرح مىشود صرفا بعنوان يك مبدأ تصديقى است و از اصول موضوعه است ، يعنى با فرض تمكن عقل از اين ادراك ما بحث مىكنيم . البته اين مرحلهء ثانيه لبّا بازگشت به مرحلهء اولى دارد و هر دو يكى هستند ، چون در آينده ثابت خواهيم كرد كه حسن و قبح واقعى اشياء غير از همان ادراك عقلا چيز ديگرى نيست و معناى اينكه افعال حسن و قبح ذاتى دارند يعنى عقل عقلاء آنها را ادراك مىكند ، و لكن سر اينكه ما دو مرحله تشكيل داديم مغالطه‌اى است كه از سوى بعض اخباريين پيدا شده و الا حقيقت يكى است . 3 - مرحلهء ثالثه : پس از اينكه فرض كرديم افعال داراى حسن و قبح ذاتى هستند و فرض هم كرديم كه عقل ما مستقلا قدرت دارد كه حسن يا قبح افعال را ادراك كند ، آنگاه در مرحلهء ثالثه اين سؤال مطرح مىشود كه آيا هرآنچه را كه عقل ما ادراك مىكند و برطبق آن حكم مىكند « مثلا مىگويد : العدل حسن - الظلم قبيح و . . . » آيا لازمه‌اش آن است كه شارع هم برطبق حكم عقل حكم كند يا خير ؟ به عبارت ديگر آيا كلما حكم به العقل حكم