سؤال : هدف ما از ذكر اين تقسيم چيست ؟ جواب : هدف آنست كه ببينيم كداميك از اين دو قسم ، داخل در محل نزاع ما در بحث مقدمهء واجب است ؟ جناب مظفر مىفرمايد : به نظر مشهور علما ، هر دو قسم داخل در محل نزاع است ، هم مقدمات عقليه و هم شرعيه . و لكن ميرزاى بزرگ نائينى ( قدس سره ) فرموده : به نظر ما تنها مقدمات عقليه داخل در محل نزاع مىباشند و اما شرائط شرعيه خارج از محل بحث هستند زيرا مقدمات شرعيه واجب به وجوب نفسىاند همانند اجزاء واجب ، و اگر بخواهند متصف بوجوب غيرى هم بشوند ، يلزم اجتماع الوجوبين در شىء واحد و هو محال كما ذكرنا در امر پنجم . بيان ذلك : مقدمة بايد به چند نكته عنايت شود : نكته اول : خود ميرزا مقدمه را به چهار قسم تقسيم نموده ، به اين صورت كه مقدمه ، يا خارجيه است و يا داخليه ؛ و هركدام ، يا بمعنى الاعم است و يا بمعنى الاخص ( 4 - 2 * 2 ) . منظور از مقدمات داخليه بالمعنى الاخص ، عبارتند از خصوص اجزاء واجب ؛ و منظور از مقدمات داخليه بالمعنى الاعم ، اعم است از اجزاء واجب و يا شرائط و موانعى كه شارع مقدس تعبدا اين‌ها را دخيل در مأمور به قرار داده به بيان ديگر ، داخليه بالمعنى الاخص ، آنست كه هريك از قيد و تقييد داخل در ماهيت مأمور به باشند كالاجزاء و داخليه بالمعنى الاعم ، آنست كه تقييد داخل در حقيقت مأمور به باشد اعم از اينكه خود قيد هم داخل باشد ( كالاجزاء ) و يا خارج باشد ( كالشرائط ) . و منظور از مقدمات خارجيه بالمعنى الاعم ، آنست كه ذات الشىء ، خارج از حقيقت مأمور به است اعم از اينكه تقيد به آن شىء داخل در مأمور به باشد ( كالشرائط و الموانع الشرعيّة ) و يا خارج باشد ( كالمقدمات العقلية ) . و منظور از مقدمات خارجيه بالمعنى الاخص ، آنست كه هركدام از قيد و تقييد خارج از مأمور به باشند ( مانند مقدمات عقليه ) . پس شرائط و موانع شرعيه داراى دو جنبه هستند : از يك جنبه داخل در مقدمات داخليه‌اند و آن به لحاظ تقييد است و از جهت ديگر خارجيه‌اند و آن به لحاظ خروج