محمد موسوى بجنوردى
44
علم اصول ( فارسى )
« أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ » « 1 » حمل مىشوند ، كه اگر خدا هم نفرمايد ، عقل از باب شكر منعم « أَطِيعُوا اللَّهَ » مىگويد . پس امر در اينجا امر ارشادى است نه مولوى . بنابراين در مسألهء مستقلات عقليه هركجا عقل حكم داشت ، شارع مقدس نمىتواند حكم داشته باشد مگر حكم ارشادى ، و الّا كار به تسلسل منتهى مىشود . در اينجا هم عقل مستقل است به اينكه هرآنچه را كه در غرض مولا دخالت دارد ، از باب احتياط بايد تحصيل كرد ، زيرا احتمال مىدهيم كه غرض مولا بر مسألهء قصد قربت در امر تعبدى دخالت داشته باشد . پس از باب تحصيل غرض مولا حكم مىكند ، و نيازى به جعل دوم نيست . حق اين است كه ما غير از امتثال و اطاعت مأموريت ديگرى نداريم . ما بايد اوامر الهى را به هر ملاكى كه باشد ، اطاعت كنيم . معناى امتثال و اطاعت مطابقت مأتى به با مأمور به است . وظيفهء عقل فقط در حدّ هشدار به اطاعت است . عقل وظيفه ندارد بگويد : « غرض مولا را تحصيل كن » . بعضى اوقات مولا به عبد چيزى نمىگويد ، ولى عبد مىداند مولا از فلان عمل او ( به عنوان نمونه ، به گردش بردن فرزندش ) خوشحال مىشود . آيا عقل حكم مىكند اين عمل را انجام دهد ؟ مسلّما نه . چون اين كار از حوزهء عقل خارج است . پس بيان ما در مقابل مرحوم آخوند ( ره ) اين است كه جايى كه به غرض مولا امر نشده وظيفهاى براى تحصيل آن نداريم . در نتيجه ، تحصيل غرضى كه از طرف مولا بدان امر
--> ( 1 ) النساء ( 4 ) : 59 « اى اهل ايمان فرمان خدا و رسول و فرمانداران را اطاعت كنيد . . . » .