چرا كه مسئلهء « احتمال [ و شك ] » اصلا در مورد حيوانات تحقق پيدا نمىكند تا اين رفتارهاى آنان استصحاب ناميده شود . بلكه حيوانات در اين موارد به صورت غير آگاهانه ، مطابق عادتشان رفتار مىكنند . به‌هرحال ، بناء عقلا در رفتارشان بر اين است كه در هنگام شك در بقاء حالت سابق ، در همهء احوال و شئونشان اخذ به همان متيقن سابق مىكنند و كاملا به اين مسئله توجه و التفات دارند . حال كه اين مقدمه ثابت شد ، اينك به مقدمهء ديگرى منتقل مىشويم و آن اين است كه : شارع مقدس از عقلا ، بلكه رئيس آنهاست و بنابراين مسلك شارع با عقلا يكى است . پس وقتى از جانب شارع ، منعى نسبت به شيوهء عقلا ديده نشود ، بنحو قطعى اثبات مىشود كه شارع مسلك ديگرى غير از مسلك عقلا ندارد و الّا مىبايست آشكار مىشد و شارع آن را به مردم ابلاغ مىكرد . و نظير همين بيان در حجيّت خبر واحد قبلا گذشت . و اين دليل - چنان كه ملاحظه مىكنيد - از دو مقدمهء قطعى تشكيل شده است : 1 - ثبوت بناء عقلا بر اجراى استصحاب . 2 - كشف كردن اين بناء از اينكه شارع نيز با آنان موافق بوده ، در اين قاعده با آنان مشترك است . ولى در هر دو مقدمهء فوق ، مناقشه شده است . و براى مناقشه ، كافى است كه احتمال خلاف در كار بيايد كه در نتيجه ، استدلال باطل مىشود . چرا كه اين مقدمات بايستى قطعى باشند و الّا مطلوب با اين مقدمات ثابت نمىشود و نمىتوان براساس آنها براى استصحاب و امثال آن ، دليل و حجت اقامه كرد . امّا در مورد مقدمهء اول ، استاد ما شيخ نائينى ( ره ) چنين مناقشه كرده است كه : بناء عقلا ثابت نشده مگر در جائى كه شك در رافع باشد . و امّا آنجا كه شك در مقتضى است ، چنين بنايى از سوى عقلا ثابت نشده است [ بنا بر معنايى كه در آينده براى مقتضى و رافع كه مقصود شيخ انصارى ( ره ) است ، خواهد آمد ] پس اين بناء عقلا ، دليل بر تفصيل مورد اختيار شيخ انصارى يعنى همان قول نهم ( از اقوال استصحاب ) است « 1 » .

--> ( 1 ) - يعنى شيخ انصارى ( ره ) شك در استصحاب را به دو قسم شك در مقتضى و شك در رافع تقسيم مىكند و مىگويد بناء عقلا فقط در شك رافع است نه شك در مقتضى . و اين همان قول نهم است ( غ ) .