جهت و منشأ اهميت فرق مىكند ، لازم است اين جهات را بيان كنيم و اين جهات بوسيلهء امور زير كه باختصار ذكر مىكنيم ، معلوم مىشوند : 1 - يكى از دو واجب ، بدل نداشته باشد ولى واجب ديگر كه مزاحم است ، بدل داشته باشد ، خواه بدل اختيارى باشد مثل خصال كفاره « 1 » يا اضطرارى « 2 » باشد مثل تيمم كه بدل وضو است و مثل جلوس كه بدل قيام در نماز است . و شكى نيست كه آنچه بدل ندارد ، در هنگام تزاحم ، از آنچه بدل دارد ، قطعا مهم‌تر است ، گرچه بدل اضطرارى باشد . چون شارع در هنگام ضرورت اجازه داده كه داراى بدل ترك شود و بجاى آن بدل اضطرارىاش انجام گيرد ولى براى ترك آنچه بدل ندارد ، اجازه نداده است . و شكى نيست كه مقدم كردن آنچه بدل ندارد ، در مقام امتثال ، جمع بين هر دو تكليف است . امّا اگر داراى بدل مقدم شود ، جمع بين دو تكليف نيست ، زيرا به معناى تفويت تكليف اول ( بدون بدل ) بدون جبران است . 2 - يكى از دو واجب مضيّق يا فورى « 3 » باشد ولى واجب ديگر كه مزاحم است ، موسّع باشد . در اين صورت واجب مضيّق يا فورى قطعا از موسّع مهم‌تر است . مثل اينكه امر دائر شود بين پاك كردن نجاست مسجد و نماز خواندن در وسعت وقت . و اين مورد دوم بر نسق [ وضعيت ] همان مورد اول است ، چون واجب موسع داراى بدل طولى اختيارى است ولى واجب مضيق و فورى داراى بدل نيست . پس مقدم داشتن مضيق و فورى ، جمع بين دو تكليف در مقام امتثال است ولى تقديم موسّع چنين نيست ، زيرا به معناى تفويت تكليف مضيّق يا فورى بدون جبران است . مثال ديگر اينكه بين واجب مضيق و فورى دوران پديد آيد مثل دوران امر بين نماز خواندن در آخر وقت و پاك كردن نجاست از مسجد كه در اينجا نماز مقدم مىشود زيرا جبران و تداركى براى نماز وجود ندارد . 3 - يكى از دو واجب داراى وقت مختص باشد ولى ديگرى چنين نباشد درحالىكه هر دو واجب مضيّق‌اند . مثل اينكه دوران پديد آيد بين نماز يوميّه در آخر وقتش و بين نماز آيات در تنگى وقتش . در اينجا چون وقت مختص نماز يوميّه است ، در صورت مزاحمت ، اولويت دارد نسبت به نمازى كه در اصل شريعت ، اختصاص به وقت معيّن [ ساعت يا روز معيّن ] ندارد و فقط

--> ( 1 ) - اطعام شصت مسكين يا شصت روز روزه و يا آزاد كردن يك بنده كه مكلف مختار است يكى را برگزيند ( غ ) . ( 2 ) - تيمم وقتى است كه وضو ممكن نباشد و جلوس در نماز وقتى صحيح است كه قيام متعسر يا متعذر باشد ( غ ) . ( 3 ) - واجب مضيّق غير از واجب فورى است چرا كه مضيّق آنست كه داراى وقت وسيع بوده ولى الآن مضيّق شده است مثل نماز در آخر وقت . ولى واجب فورى اصلا وقتى ندارد تا بعدا مضيّق شود ( غ ) .