الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : غرويان وشيروانى )

277

أصول الفقه ( فارسى )

د - حجيت ظهور براى كسانى كه فهماندن به آنان مورد نظر نبوده محقق قمّى در كتاب قوانين معتقد است ظهور براى كسانى كه فهماندن به آنان مورد نظر نبوده ، حجت نيست . وى براى كسانى كه فهماندن به آنان مقصود نبوده به اهل زمان ما و امثال ايشان كه مشافهه با كتاب عزيز و سنّت نداشته‌اند ، مثال زده است ، نظر به اينكه خطابهاى كتاب عزيز متوجه غير مشافهين نيست ، و از قبيل تأليف نويسندگان نيست كه نويسنده فهماندن به همهء خوانندگان آن را در نظر دارد . و اما سنّت ، در خصوص اخبارى كه از معصومين عليهم السّلام در پاسخ به پرسش سؤال‌كننده صادر شده تنها فهماندن به همان پرسشگر مقصود است . مىگويم : اين سخن استوار نيست ، و همهء محققان پس از وى برآن خرده گرفته‌اند . خلاصهء اشكالى كه مىتوان برآن وارد ساخت آن است كه : اين سخن مجمل و غير واضح است . مقصود شما از نفى حجيّت ظهور براى غير كسانى كه فهماندن به ايشان مقصود است ، چيست ؟ 1 - اگر مقصود آن است كه كلام براى چنين كسى ظهور ذاتى ندارد ، وجدان آن را تكذيب مىكند . 2 - اگر مقصود - چنان‌كه در توجيه كلام وى گفته‌اند - اين ادعاست كه عقلا بنائى بر الغاى احتمال قرينه در ظواهر نسبت به غير كسانى كه فهماندن به ايشان مقصود است ، ندارند ، اين ادعا بدون دليل است ، بلكه عكس آن در بناى عقلا معروف است . شيخ انصارى در مقام ردّ اين سخن مىگويد : « در عمل به ظهور لفظى و اصالت عدم قرينه‌اى كه لفظ را از ظاهرش برگرداند ، ميان كسى كه فهماندن به وى مقصود است و كسى كه فهماندن به وى مقصود نيست ، تفاوتى وجود ندارد . » 3 - اگر مراد وى - چنان‌كه در توجيه كلامش گفته‌اند - اين باشد كه عقلا اين احتمال وجود دارد كه گويندهء حكيم بر قرينه‌اى تكيه كرده باشد كه فقط كسى كه فهماندن به وى مقصود است آن را مىداند و مىشناسد ؛ و اين احتمال را عقل نفى نمىكند ، زيرا از حكيم قبيح نيست و نقض غرض وى لازم نمىآيد اگر قرينه‌اى را قرار دهد كه بر غير كسى كه مقصود به فهماندن است پوشيده باشد ، و جز كسى كه مقصود به فهماندن است ، انتظار نمىرود كس ديگرى چنين قرينهء پوشيده‌اى را ، برفرض كه باشد ، پس از جستجو بدست آورد .