حتى در فرض وجود تمام اجزاء ، ماهيت نماز مردّد است ( كه چه اجزائى دارد ) زيرا فرض بر اين است كه هر جزئى معدوم شود ، اسم صلاة همچنان بر باقيماندهء اجزاء صادق است و مىدانيم كه تبدل و ترديد در حقيقت و ماهيت واحد ، معقول نيست . زيرا هر ماهيتى فرض كنيم ( مثل انسان ) فى حد نفسه لزوما متعيّنى است ( يعنى جنس و فصلش معلوم است ) گرچه از جهت تشخصات فردىاش ( زيد است يا عمرو است ) مبهم باشد و تبدل و ترديد در ذات ماهيت ، به معناى ابهام ذاتى آن ماهيت است كه محال مىباشد . ( دفع توهم ) : اين تبدل در اجزاء و تكثر در مراتب فاسده ، مانعى براى در نظر گرفتن يك قدر مشترك جامع بين تمام افراد نيست و اصلا لازم نمىآيد كه تبدل و ترديدى در ذات حقيقت جامع بين تمام افراد ، پديد آيد و اين امر مثل لفظ « كلمه » است كه براى آنچه از دو طرف و بيشتر تركيب شود ، وضع شده است و آنچه كه جامع بين تمام افراد آن است همين است كه از دو حرف و بيشتر تركيب شده باشد . با اينكه حروف زيادند . چه‌بسا كلمه‌اى از الف و باء تركيب شود مثل آب و برآن « كلمه » صدق كند و چه‌بسا كلمه‌اى از دو حرف ديگر تركيب شود مثل « يد » و « كلمه » برآن صادق باشد و . . . همين‌طور . لذا هر حرفى ممكن است در تركيب كلمات مختلف ، داخل باشد يا خارج ، در عين حال اسم كلمه صادق است . و چگونگى تصحيح وضع در چنين مواردى اينست : واضع ابتداء جميع حروف هجائيه را تصور مىكند و سپس لفظ كلمه را براى طبيعت ( ماهيت كلى ) مركب از دو يا بيشتر از دو حرف تا هفت حرف - مثلا - وضع مىكند و مقصود از قيد فصاعدا ( و بيشتر ) اين است كه بگوئيم كلمه ، بر بيش از دو حرف صادق است همان گونه كه بر مركب از دو حرف صادق است . و ترديد در ماهيت لازم نمىآيد ، چون ماهيتى كه موضوع له است ، طبيعت كلّى لفظى است كه از دو حرف و بيشتر تركيب شده باشد و اين تبدل و ترديدى كه هست در اجزاء افراد اين كلّى است و گاهى اين كلّى را « كلّى در معيّن » يا « كلّى محصور در اجزاء معيّن » گويند ( مثل : يك مشت از اين خرمن ) و در مثال فوق ، اجزاء معين اين كلّى ، تمام حروف هجائيه ( الفباء ) است . و به‌جاست كه - مثلا - لفظ صلاة هم بر همين‌گونه قياس شود . چون ممكن است ما تمام اجزاء نماز را در جميع مراتبش تصور كنيم و اين اجزاء مثل حروف هجائيه ، معيّن و مشخص‌اند و سپس لفظ صلاة را براى ماهيت كلى ( طبيعت ) عملى كه مركب از پنج جزء - مثلا - يا بيشتر از آن اجزاء