و به عبارت ديگر : تقرّب به مولى بوسيلهء چيزى كه او ما را از آن دور كرده ، وجهى ندارد ، و فرض اين است كه نهى تبعى ، نهىاى مولوى است . و اينكه نهى تبعى است ، آن را از اينكه زجر و تنفير ( ايجاد نفرت ) و تبعيد ( دور كردن ) از انجام فعل است ، خارج نمىكند گرچه اين تبعيد به خاطر مفسده‌اى در غير و يا به خاطر فوت مصلحتى در غير باشد . آرى اگر قائل شويم كه نهى از ضد ، نهى مولوى نيست ، بلكه نهىاى است كه مقتضاى عقل است و از آن حكم شرع بدست نمىآيد ، كما اينكه ما در مسئلهء ضد همين رأى را اختيار كرديم ، در اين صورت اين نهى عقلى اقتضاى تبعيد ( دور كردن ) از جانب مولى را ندارد مگر اينكه كاشف از مفسده‌اى باشد كه مبغوض مولى است . و اين ، امر ديگرى است كه حكم عقل فى نفسه ، آن را اقتضاء نمىكند . ( دوم ) - صحت عبادت و تقرّب متوقف بر وجود امر فعلى بر عبادت نيست ، بلكه براى تقرّب بوسيلهء عبادت ، كافى است كه محبوبيّت ذاتى آن عبادت براى مولى ، احراز شود و لو اينكه به خاطر وجود مانعى ، امر فعلىاى روى آن عبادت نرفته باشد . امّا اگر گفتيم كه عباديت عبادت محقق نمىشود مگر اينكه با امرى بالفعل ، مأمور به شود ، ديگر اين ثمره ابدا ظهورى پيدا نمىكند . چون قبلا گذشت كه ضد عبادى - خواه مندوب ( مستحب ) باشد و خواه واجبى باشد كه اهميت كمترى دارد ، يا موسع و يا مخيّر باشد - به خاطر مزاحمتى كه بين دو امر هست ، مأمور به فعلى نيست و بنابراين اگر امر روى آن نباشد ، به صورت عبادت صحيح واقع نمىشود و لو اينكه قائل به عدم نهى از ضد باشيم . و قول حق ، اوّلى است ، يعنى عباديت عبادت متوقف بر تعلّق امر بالفعل به آن نيست ، بلكه همين‌كه احراز شود كه آن عبادت فى نفسه براى مولى محبوب و مرغوب است ، مىتوان با آن بسوى مولى تقرّب جست و لو اينكه به خاطر مانعى ، امر فعلى روى آن نباشد . زيرا - چنان كه در بحث مقدمهء واجب ص 285 عربى بدان اشاره كرديم - در عباديت يك فعل ، ارتباط آن با مولى و انجام آن به قصد قربت كافى است البته در صورتى كه مانعى از تعبّد بوسيلهء آن فعل در كار نباشد مثل اينكه انجام آن به منزله تشريع باشد و يا آن فعل مورد نهى باشد ( كه اين دو مثل براى وجود مانع است ) . و عباديت چنين فعلى ( كه مستلزم تشريع و منهى عنه نيست ) متوقف بر قصد امتثال امر - چنان كه صاحب جواهر بدان متمايل شده ( و گفته است قصد امتثال لازم است ) - نيست . با اين همه ، گاهى به نقل از محقق ثانى ( المحقق الكركى يعنى على بن عبد العالى الكركى العاملى ) گفته مىشود : اين ثمره ( يعنى صحت ضد عبادى بنا بر عدم نهى از ضد و عدم صحت آن در صورت نهى از ضد ) حتى در صورتى كه قائل شويم عبادت متوقف بر تعلّق امر است ، ظهور