4 - مقدمهء وجوب علماء مقدمه را به دو قسم مشهور تقسيم كرده‌اند : 1 - ( مقدمهء وجوب ) كه مقدمهء وجوبيه ناميده مىشود و آن ، مقدمه‌اى است كه خود وجوب برآن توقف داشته باشد ، يعنى - طبق قول مشهور - شرط وجوب باشد . طبق قول ديگرى گفته‌اند مقدمه‌اى است كه در واجب اخذ مىشود به گونه‌اى كه تحقق و وجود آن مفروض گرفته مىشود و در عين حال ، مقدمهء وجوب ناميده مىشود . و مثال آن ، استطاعت نسبت به حج و همچنين بلوغ و عقل و قدرت نسبت به همهء واجبات است . « 1 » و واجب نسبت به چنين مقدمه‌اى ، « واجب مشروط » ناميده مىشود . 2 - ( مقدمهء واجب ) كه مقدمهء وجوديه ناميده مىشود و آن ، مقدمه‌اى است كه على الفرض خود وجوب مقيّد به آن نيست ولى وجود واجب ، مقيّد به آن است ، يعنى وجوب نسبت به آن مطلق است . و اين مقدمه در مقايسه با واجب ، مفروض الوجود نيست بلكه بايستى براى تحصيل واجب ، اين مقدمه را تحصيل كرد مثل وضو نسبت به نماز و سفر نسبت به حج و امثال اين‌ها . و واجب نسبت به چنين مقدمه‌اى « واجب مطلق » ناميده مىشود . ( دربارهء واجب مشروط و مطلق به جزء اوّل ص 87 متن عربى - مراجعه كن ) . و مقصود از ذكر اين تقسيم ، بيان اين نكته بود كه محل نزاع در مقدمهء واجب ، فقط قسم دوم يعنى مقدمهء وجوديه است نه مقدمهء وجوبيه . و سرّ اين نكته واضح است زيرا اگر مقدمهء وجوبيه به عنوان امرى مفروض الحصول باشد ، ديگر وجوب تحصيل آن معنايى ندارد چرا كه خلف ( خلاف فرض ) است . بنابراين تحصيل استطاعت براى حج واجب نيست بلكه حصول استطاعت اگر خود به خود پديد آمد ، آنگاه حج واجب مىشود . و اين مسئله شبيه مسئلهء « فوت » در كلام معصوم عليهم السّلام است كه مىفرمايد : « آنچه را فوت شده به همان صورت ، قضا كن » كه در اينجا تحصيل فوت براى امتثال امر به قضا ، واجب نيست ، بلكه اگر خود به خود فوت صورت گرفت ، قضاء واجب مىشود .

--> ( 1 ) - ممكن است كسى بگويد كه بنابراين ، همهء واجبات ، مشروطند و در اين صورت واجب مطلق نداريم ؟ پاسخ اين است كه مشروط و مطلق ، دو مفهوم اضافى و نسبى هستند و لذا نسبت به شروط عامه ، همهء واجبات مشروطاند و لكن نسبت به غير شروط عامه ، برخى مطلق و برخى مشروط مىباشند ( غ ) .