باب اول مستقلات عقليه مقدمه على الظاهر ، مستقلات عقليه‌اى كه از آن‌ها حكم شرعى كشف مىشود ، منحصر در يك مسئله است و آن مسئلهء تحسين و تقبيح عقلى است . و بنابراين لازم است كه ما در اين مسئله به نحو جامع الاطراف و با تفصيل بحث كنيم به‌خصوص كه در كتب اصولى رائج ، از اين مسئله ( به تفصيل ) بحثى نشده است ؛ پس مىگوئيم : در اين زمينه در چهار امر مترتب بر يكديگر بحث شده است : 1 - آيا با قطع نظر از حكم شارع و تعلّق خطاب او به افعال ، آيا براى افعال احكام عقليه‌اى به عنوان حسن و قبح ثابت است ؟ يا اگر مىخواهى چنين بگو : آيا براى افعال در نظر عقل و قبل از حكم شارع نسبت به آن‌ها ذاتا حسن و قبحى وجود دارد و آيا افعال داراى ارزش ذاتى هستند يا نه چنين ارزشى ندارند ، بلكه حسن آن است كه شارع آن را حسن قرار داده و قبيح آن است كه شارع آن را تقبيح نموده است ، يعنى فعل فى حد نفسه و بدون حكم شارع ، نه حسن است و نه قبيح ؟ و اين ، همان اختلاف ريشه‌دار بين اشاعره و عدليه است يعنى مسئلهء تحسين و تقبيح عقلى كه در علم كلام معروف است . و مسئلهء اعتقاد به عدالت خدا و غير آن ، بر همين بحث مترتب است . و اينكه عدليه را عدليه گويند به خاطر همين است كه آن‌ها قائل به عدل الهى هستند و اين ، مبتنى