موضوعيت موضوع است نه اينكه قيد در آن باشد با اينكه هنگام حكم بر چيزى ، اين اعتبار ذهنى لازم است ، اين نكته است كه در مقام حمل ، تصور هر موضوع و هر محمولى لازم است و الّا اصلا حمل ممكن نيست ؛ امّا اين لزوم تصوّر ، تصور را به عنوان قيد موضوع و قيد محمول قرار نمىدهد ، بلكه تصور فقط مصحّح حمل است و بدون تصوّر ، حمل ناممكن است . « 1 » و همچنين هنگام استعمال لفظ در معنايش ، لزوما بايستى لفظ و معنى تصور شوند و لكن تصور ، قيد لفظ يا معنى نيست . بنابراين لفظ از آن حيث كه متصوّر در ذهن است دالّ بر معنا نيست گرچه دلالتش در ظرف تصور ( و ذهن ) است . و معنى نيز از آن حيث كه متصوّر است ، مدلول نيست گرچه مدلوليت معنى در ظرف تصوّر ( يعنى ذهن ) است و محال است كه تصور قيد براى لفظ يا معنى باشد و در عين حال استعمال بدون تصوّر امكان ندارد . پس تصور مقوم استعمال است نه اينكه مقوّم مستعمل فيه يا مقوّم لفظ باشد . همين‌طور تصور مقوّم و مصحّح حمل است نه اينكه مقوّم براى محمول يا محمول عليه باشد . و بنابراين آنچه ما در صدد بيان آن هستيم ، روشن مىشود و آن اين است كه وقتى مىخواهيم لفظ را براى معنا وضع كنيم ، معقول نيست كه لحاظ را منحصر به ذات معنا با قطع نظر از همهء ما سوايش كنيم ، چرا كه خود وضع از محمولات ( يعنى عوارضى ) است كه بر معنى وارد مىشود بنابراين بايستى در هنگام وضع ، معنا را با چيزى خارج از ذاتش لحاظ كنيم . حال گاهى به شرط شىء اعتبار مىشود و گاهى به شرط لا و گاهى لا به شرط . و لازم نمىآيد كه موضوع له ، معنا همراه با اعتبار ذهنىاش باشد . بلكه موضوع له ، ذات همان چيزى است كه لحاظ مىشود نه از آن حيث كه لحاظ مىگردد و البته اعتبار و لحاظ ، مصحّح وضع است . « 2 » 3 - اقوال در مسئله قبلا گفتيم : معروف از قدماء اصحاب اين است كه آنان مىگويند اسماء اجناس براى معانى مطلق وضع شده‌اند ، به گونه‌اى كه اطلاق ، قيد موضوع له است و لذا قائل شده‌اند كه استعمال اسم جنس در مقيّد ، مجاز است و اين قول به دو گونه تصوير شده است :

--> ( 1 ) - يعنى همان گونه كه تصور موضوع و محمول ، جنبهء ابزارى دارد ، اعتبارات سه‌گانه نيز جنبهء ابزارى دارند و جزء موضوع نيستند . ( غ ) ( 2 ) - يعنى اگر اعتبار و لحاظ ذهنى نباشد ، وضع صورت نمىگيرد نه اينكه اعتبار و لحاظ ، قيد يا جزء موضوع له باشد ( غ ) .