شمس الدين حافظ

140

غزليات حافظ ( فارسى )

اختلاف متن‌ها : 2 - ق - خ - ديد و در پ - ديد در در بيت دوم « ديد و در » بر « ديد در » ترجيح دارد زيرا بدون « واو » معناى مصرع ناقص است و پيوستگى دو مصرع از اين جهت مختل . 3 - ق - پ - ساروان - كو - منزلگه خ - ساربان - كوى - سر منزل در بيت سوم « ساربان » مصطلح‌تر از « ساروان » است و بدين جهت در متن آورده است . « كوى » در بيت بالا بر « كو » مرجّح است زيرا وزن را كامل‌تر همىكند . « سر منزل » نيز بر « منزلگه » مزيت دارد زيرا با تركيب « سر كوى » تناسب تركيبى و مشابهت دارد . 4 - خ - لولى سر مست - وفادار من است ق - لولى سرمست - خريدار من است پ - لولوى سرمست - خريدار منست در مصرع اول بيت چهارم « لولى » صحيح و « لولى » غلط است در مصرع دوم همين بيت « خريدار » شايسته‌تر از « وفادار » است چونكه در مصرع اول شاعر از « بندهء طالع خويش » ياد كرده كه خريدار با « بنده » مناسبت پيدا مىكند كه « بنده » زرخريد بوده است 5 - خ - دُرج - عبيرافشان پ - درج - عقيق‌افشان ق - زلف - عبيرافشان در بيت پنجم « درج عبيرافشان » بر « زلف عبيرافشان » و « درج عقيق‌افشان » رجحان دارد زيرا مسند اليه در اينجا گل است و بنا بر اين « زلف عبيرافشان » براى گل مناسب نيست ولى « درج » كه يكى از معانيش صندوقچهء عطريات است متناسب‌تر مىباشد . « درج عقيق‌افشان » نيز در اينجا محلى ندارد زيرا عقيق با مصرع دوم ربطى پيدا نمىكند و در تمامى بيت از « بو » سخن رفته است . 6 - ق - پ - در خويش خ - در باغ در مصرع اول بيت ششم « در باغ » بر « در خويش » مزيّت دارد چونكه باغبان ، گلچين را همواره از در باغ مىراند . علاوه بر آن تناسب باغ در مصرع اول با واژهء « گلزار » و « گلنار » در مصرع دوم مؤيد اين رجحان است . 8 - ق - خ - طرز پ - طور در مقطع غزل نيز « طرز » بر « طور » مُرجّح است چون « طرز سخن » و « طرز غزل » مصطلح‌تر » از طور است .