شمس الدين حافظ
9
ديوان كامل و جامع هديه حافظ ( فارسى )
نمىباشد ، هركس قالب بهتر و تعبير مؤثر پيدا كند ، ابداعى كرده است . » قواعد فصاحت و بلاغت نيز اين سخن آناتول فرانس را تأييد مىكند ، نويسنده يا شاعر بايد مفهوم را به شكل كامل و مؤثر به ذهن خواننده وارد سازد ، پس هر شاعر و نويسندهاى كه بتواند واژهها را بشكافد و از لابلاى آنها ذراتى را به قدرت اتم درآورد و يا از تركيب آنها راديواكتيوى ابداع كند كه بتواند زمان و مكان را تسخير نمايد ، پيروز و كامياب است . حافظ به خوبى اين كار را كرد و قلههاى ادبيات ايران را فتح نمود ، بهطورىكه انوار انديشهاش مانند خورشيد بعد از هزاران سال تابش و درخشندگى خاص دارد . در آسمان ادبيات ايران ، ستارگان پرفروغ بىشمارى وجود دارند اما حافظ چنان درخشيد كه انوار تابناكش تمام گيتى را از 600 سال قبل تا به امروز روشن ساخته است . زبان حافظ : گويى سحر است و آن هم سحرى كه تمام وجود انسان شيفته را دربر مىگيرد ، در انتخاب واژهها و در بستن جملهها و تركيب كلمهها ، شيوهاى به كار برده كه او را كمنظير يا بىمانند ساخته است ، زيرا در ديوانى كه حدود هزاران بيت شعر دارد ، تقريبا شايد بيش از 5 يا 6 كلمه ثقيل و سنگين و يا نامأنوس يافت نمىشود ! ! به اعتبارى اشعار حافظ را مىتوان به دو گروه تقسيم كرد ، يكى اشعاريست ، كه همان مضامين متداول ميان شعرا را داراست كه در نهايت با استادى خاص و با شيوهء پوشيدهء خود ، نقش و نگارى خاص در آنها به كار برده و غالب شعرهاى غنايى لسان الغيب در اين طبقه است . گروه دوم ، آن دسته از اشعاريست كه روح حافظ با مشرب وسيع و آزادى فكر ، با قلندرى و بىنيازى ، با تفكرات فلسفى و جهانبينى خاص در آن تجلى مىكند ، در اين دستهء اشعار حافظ ؛ تعبيرات خاص به همراه شوخطبعى و ظرافت فكرى با نكات دقيق و كنايههاى پرمغز ديده مىشود ، اين قسمت اعظم اشعار او را شامل مىشود . حافظ پدر عشق مردم جهان است پس هر عاشقى كه در هر جاى اين كرهء خاكى زندگى مىكند ، نسيمى از عشق را او به ارث برده است . در غزلهاى اصيل حافظ نه تنها يك تعبير سبك و جملهء بازارى نيست ، بلكه همآهنگى و موسيقى در سخن وى موج مىزند و هيچ شاعر عارف ديگرى اين دقت و اهتمام و توانايى حافظ را در تنظيم كلمات ، همآهنگ ساختن آنها ، و موجگونه بودن تركيبات اين زبردستى و چالاكى را نداشته است ، بهطورىكه زبان وى از حشو و اطناب خالى است . قريحه و استعداد حافظ به قدرى در عرفان قوى است كه همه چيز را به سبك خود درآورده ، به همين جهت سخن وى بر قلب مردم زمانه ، خوب جاى مىگيرد و آشيانه مىگزيند .